ΑΕΠ: Αυτός ο άγνωστος

πηγή: Cogito ergo sum

ΑΕΠ: Αυτός ο άγνωστος (1)

Προς έκπληξή μου, φαίνεται πως το χτεσινό «απλό μάθημα πολιτικής οικονομίας» έγινε ευχάριστα δεκτό από τους αναγνώστες τού ιστολογίου, αποδεικνύοντας πως, όσο κι αν επειμένουν κάποιοι περί του αντιθέτου, ούτε αλλεργία στα δύσκολα έχουμε ούτε την μασημένη τροφή απολαμβάνουμε.. Σκέφτομαι, λοιπόν, να συνεχίσω και σήμερα στο ίδιο μοτίβο. Κι ας αρχίσουμε με μερικά πράγματα περί του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος, του γνωστού μας ΑΕΠ.

Παρένθεση. Προσοχή στο Ε, διότι μπορεί να αποδοθεί και ως «Εθνικό». Εγχώριο είναι το προϊόν που παράγεται στην Ελλάδα αδιακρίτως από ντόπιους, από μετανάστες, από μονοπώλια κλπ. Εθνικό είναι το προϊόν που παράγουν οι έλληνες εδώ αλλά και οι ελληνικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό. Αν δεν γίνεται ειδική μνεία, λέγοντας ΑΕΠ εννοούμε εγχώριο. Κλείνει η παρένθεση και συνεχίζουμε.

Εφ’ όσον, όπως λέγαμε χτες, οι χρεώσεις ισούνται πάντοτε με τις πιστώσεις (εξ ου και ισο-ζύγιο), το ΑΕΠ μπορεί να υπολογιστεί είτε από την πλευρά των εσόδων είτε από την πλευρά των δαπανών. Ας τα πάρουμε με την σειρά:

Και όμως, πρώτοι μπήκαμε εμείς σε μνημόνιο… [πηγή: Ενημερωτικό Δελτίο AlfaBank 9/5/2014]

(α) Από πλευράς εσόδων: Με τα λεφτά που βγάζουμε (ιδιώτες και μη) πληρώνουμε τους φόρους μας (Φ) και τα υπόλοιπα είτε τα καταναλώνουμε (Κ) είτε τα αποταμιεύουμε (Α). Αυτό, μπορούμε να το αποδώσουμε με την εξίσωση: ΑΕΠ = Φ + Κ + Α (1).

Δείτε τώρα τι συμβαίνει στην Ελλάδα. Λόγω της κρίσης (ας μη το κουβεντιάσουμε τώρα αυτό), μειώθηκαν οι μισθοί και αυξήθηκε η ανεργία. Μειώθηκε, δηλαδή, τόσο το διαθέσιμο για κατανάλωση εισόδημα (Κ) όσο και το ποσό που συνήθως αποταμιευόταν (Α). Σύμφωνα με την ισότητα (1), αυτό οδήγησε στην ισόποση μείωση του ΑΕΠ. Για να καταφέρει η κυβέρνηση (τρόικα, ΔΝΤ, θεσμοί ή ό,τι άλλο θέλετε) να συγκρατήσει το ΑΕΠ όσο το δυνατόν ψηλότερα, θα έπρεπε να αυξήσει τον τρίτο αθροιστέο του δεύτερου σκέλους της ισότητας: το Φ, δηλαδή τους φόρους.

Το πρόβλημα είναι πως ενδεχόμενη αύξηση του Φ θα αντισταθμιζόταν (κατά το μεγαλύτερο μέρος της) με περαιτέρω μείωση του Κ και του Α. Ο κόσμος δεν θα γεννούσε χρήμα για να πληρώσει τους πρόσθετους φόρους αλλά θα μείωνε κι άλλο την κατανάλωση και την αποταμίευσή του, οπότε… δώρον άδωρον. Η λύση σ’ αυτή την περίπτωση λέγεται ακίνητη περιουσία. Επιβάλλεις, δηλαδή, υπέρογκους φόρους στα ακίνητα, ώστε να αναγκάσεις τον ιδιοκτήτη τους να τα πουλήσει για να πληρώσει και όχι απλώς να μειώσει την κατανάλωσή ή την αποταμίευσή του.

Εδώ, λοιπόν, βρίσκεται η απάντηση και στο γιατί οι προηγούμενες κυβερνήσεις επέβαλαν τον ΕνΦΙΑ αλλά και στο γιατί οι κυβερνήσεις τής αριστεράς δεν τον κατάργησαν, όπως είχαν υποσχεθεί. Αν ο κόσμος πάψει να πουλάει την περιουσία του για να γλιτώσει από τον ΕνΦΙΑ, το ΑΕΠ θα καταρρεύσει και θα πάει περίπατο η πολυθρύλητη «έξοδος από την κρίση». Με απλά λόγια: όσο ο καπιταλισμός αντιμετωπίζει πρόβλημα, μη περιμένετε κατάργηση του ΕνΦΙΑ.

Γιατί ζητήσαμε βοήθεια την συγκεκριμένη χρονική στιγμή, που το χρέος της γενικής κυβέρνησης ανερχόταν στο 91% του ΑΕΠ; Γιατί οι τράπεζες είχαν χρέος άλλο ένα 55% του ΑΕΠ κι έπρεπε να το φορτωθούμε.

(β) Από πλευράς δαπανών: Το προϊόν που παράγει η χώρα πάει είτε σε άμεση κατανάλωση (Κ) είτε σε επενδύσεις τόσο του ιδιωτικού (ΙΕ) όσο και του δημόσιου (ΔΕ) τομέα. Βέβαια, στις δαπάνες μας θα πρέπει να συνυπολογίσουμε και το ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών: αν οι εξαγωγές μας είναι μεγαλύτερες από τις εισαγωγές μας, έχουμε περίσσευμα για επί πλέον δαπάνη ενώ, σε αντίθετη περίπτωση, θα δαπανήσουμε λιγώτερα. Άρα, η συνολική δαπάνη επηρεάζεται από την διαφορά μεταξύ εξαγωγών και εισαγωγών (Ε). Όλα αυτά μπορούμε να τα αποδώσουμε με την εξίσωση: ΑΕΠ = Κ +ΙΕ + ΔΕ + Ε (2).

Εδώ βρίσκεται η εξήγηση της πρεμούρας που έχουν οι πάντες, από την Αθήνα ως τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον, για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Με το ΔΕ να καρκινοβατεί (στην προσπάθεια του δημοσίου να βγάλει πρωτογενές πλεόνασμα), το ΙΕ να ψάχνεται και το Κ να πέφτει διαρκώς, το μόνο που μένει για να στηρίξει το πρώτο σκέλος της ισότητας (το ΑΕΠ) είναι το Ε, η διαφορά μεταξύ εξαγωγών και εισαγωγών. Κι αφού δεν επιτρέπεται να επιβάλλουμε ή να αυξήσουμε (όπου υπάρχουν) φόρους και τέλη στις εισαγωγές για να τις μειώσουμε, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να φτηνήνουν τα προϊόντα μας ώστε να αυξήσουμε τις εξαγωγές: μειώνουμε μεροκάματα, δίνουμε πάμφθηνη ενέργεια στους βιομήχανους, προσφέρουμε φοροαπαλλαγές κλπ.

Το πρόβλημα είναι πως όλα τούτα είναι αναποτελεσματικά σε συνθήκες παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης. Τί να το κάνουμε το φτήνεμα των προϊόντων μας, όταν φτηναίνουν τα δικά τους ίδια προϊόντα και οι αιγύπτιοι και οι ταϊλανδοί και οι ουρουγουανοί και οι εσκιμώοι; Μέχρι να ρίξουμε τα μεροκάματά μας σε επίπεδο Βουλγαρίας, οι βούλγαροι θα τα έχουν ρίξει σε επίπεδο Μπαγκλα-Ντες. Κι άιντε φτου κι απ’ την αρχή…

Σημειώστε τις δυο ισότητες που προαναφέραμε. Θα συνεχίσουμε και θα τις χρειαστούμε.

 

πηγή: Cogito ergo sum

ΑΕΠ: Αυτός ο άγνωστος (2)

Χτες, σας είπα να σημειώσετε δυο ισότητες, σύμφωνα με τις οποίες το ΑΕΠ ισούται με το άθροισμα είτε (1) φορολογίας, κατανάλωσης και αποταμίευσης (Φ + Κ + Α) είτε (2) ιδιωτικών και δημοσίων δαπανών, κατανάλωσης και διαφοράς εξαγωγών-εισαγωγών (ΙΕ + ΔΕ + Κ + Ε). Φρεσκάρετέ τες και πάμε παρακάτω.

Αφού το πρώτο σκέλος των παραπάνω ισοτήτων είναι κοινό (ΑΕΠ), τα δεύτερα σκέλη είναι ίσα μεταξύ τους, άρα: Φ + Κ + Α = ΙΕ + ΔΕ + Κ + Ε. Απαλείφοντας δε το Κ, το οποίο είναι κοινό στα δυο σκέλη, καταλήγουμε στο: Φ + Α = ΙΕ + ΔΕ + Ε (3).

Δεν ξέρω πόσο «βαρειά μαθηματικά» σας φαίνονται όλα αυτά αλλά προσέξτε τα λίγο και θα δείτε ότι είναι απλούστατα. Τί λέει η ισότητα (3); Λέει ότι οι αποταμιεύσεις μας και οι φόροι που πληρώνουμε χρηματοδοτούν τις επενδύσεις και τις δαπάνες ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, καλύπτοντας παράλληλα το ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών. Αυτό το λέει και η λογική. Δεν περιμέναμε την επιστήμη να μας το πει. Η επιστήμη απλώς το σχηματοποιεί.

Υπολογισμός ελληνικού ΑΕΠ 2009-2015, με βάση τις ισότητες (1) και (2). Προσέξτε ότι η βελτίωση του Ε δεν οφείλεται τόσο στην αύξηση των εξαγωγών όσο στην μείωση των εισαγωγών (λόγω φτώχειας). [Πίνακας: Cogito ergo sum – ποσά σε δισ. ευρώ]

Πάμε τώρα να δουλέψουμε λίγο την ισότητα (3), μεταφέροντας όλους τους συντελεστές της στο πρώτο σκέλος:  Φ + Α = ΙΕ + ΔΕ + Ε  => Φ + Α – ΙΕ – ΔΕ – Ε = 0. Και τώρα, με μια μικρή ομαδοποίηση, έχουμε την πλήρη εικόνα μπροστά μας, άσχετα σε ποιον θεό πιστεύει ο καθένας μας και ποια είναι η κοσμοθεωρία του: (Φ-ΔΕ) + (Α-ΙΕ) – Ε = 0 (4). Αυτή είναι η λογιστική απεικόνιση του εθνικού εισοδήματος και ισχύει σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου ανά τους αιώνες. Ας την εξετάσουμε λίγο περισσότερο:

– Η πρώτη παρένθεση δείχνει τον δημόσιο τομέα. Αν τα έσοδα από φόρους (Φ) είναι περισσότερα από τις δημόσιες δαπάνες (ΔΕ), τότε έχουμε έναν πλεονασματικό δημόσιο τομέα.
– Η δεύτερη παρένθεση δείχνει τον ιδιωτικό τομέα. Αν οι αποταμιεύσεις υπερβαίνουν το σύνολο των δαπανών και των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα, δηλαδή ο ιδιωτικός τομέας δεν έχει ανάγκη από δανεικά ώστε να απορροφήσει την διαθέσιμη αποταμίευση, αυτό σημαίνει ότι έχουμε πλεονασματικό ιδιωτικό τομέα, ο οποίος δεν κάνει επενδύσεις αλλά συσσωρεύει κεφάλαια.
– Τέλος, ενώ οι δυο παρενθέσεις δείχνουν τι κάνουμε στον τόπο μας, το Ε δείχνει την επίδραση του εξωτερικού πάνω μας, το εξωτερικό μας ισοζύγιο.

Προσέξτε πάλι την ισότητα (4) και σκεφτείτε τι θα συμβεί αν έχουμε πλεονασματικούς και τον δημόσιο και το ιδιωτικό τομέα. Για να διατηρηθεί η ισότητα, πρέπει το Ε να μηδενίσει τους δυο προηγούμενους όρους. Πρέπει, δηλαδή οι εξαγωγές μας να υπερβαίνουν τις εισαγωγές ακριβώς τόσο όσο είναι το άθροισμα των πλεονασμάτων. Με απλά λόγια: όσα μας περισσεύουν, πρέπει να τα εξάγουμε. Κατανοητό; Νομίζω, ναι.

Το ακατανόητο είναι αυτό που συμβαίνει στην ελληνική οικονομία, με την αγαστή συνεργασία κυβερνήσεων και «θεσμών». Η Ελλάδα ανήκει στην πλειοψηφία των χωρών των οποίων το ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών είναι αρνητικό. Δεν είναι ούτε Γερμανία, ούτε Ιαπωνία, ούτε ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι το Ε είναι αρνητικό, άρα για να μείνει αδιατάρακτη η ισότητα (4) πρέπει να γίνει ελλειμματικός ένας από τους δυο άλλους όρους: είτε ο δημόσιος είτε ο ιδιωτικός τομέας.

Κι εδώ έρχεται ο παραλογισμός. Αντί να αυξήσουμε τις δημόσιες δαπάνες και επενδύσεις, ώστε να μεγαλώσει το έλλειμμα του δημόσιου τομέα και να επανέλθει η ισορροπία, καμαρώνουμε επειδή βγάζουμε «πρωτογενή πλεονάσματα» και προσπαθούμε να κάνουμε ελλειμματικό τον ιδιωτικό τομέα σπρώχνοντάς τον να κάνει εκείνος επενδύσεις. Μόνο που το κόλπο δεν περπατάει, διότι είπαμε ότι η βασική αρχή τού καπιταλισμού είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους. Άρα, σε συνθήκες παγκόσμιας ύφεσης, όπου υπάρχουν περιορισμένες ανοιχτές θέσεις υψηλής κερδοφορίας, ο ιδιωτικός τομέας ενδιαφέρεται πρωτίστως να αυξήσει το πλεόνασμά του. Κι αφού ούτε ο δημόσιος ούτε ο ιδιωτικός τομέας δέχονται να γίνουν ελλειμματικοί, αρνούμενοι να ξοδέψουν (δηλαδή, να επενδύσουν), πώς να αυξηθούν οι εξαγωγές ώστε να ισορροπήσει η ισότητα (4);

Λογιστικοποίηση εθνικού εισοδήματος 2009-2015, σύμφωνα με την ισότητα (4). [Πίνακας: Cogito ergo sum – ποσά σε δισ. ευρώ]

Κάπως έτσι, λοιπόν, το ΑΕΠ υποχωρεί (προσπαθώντας να ισορροπήσει σε χαμηλότερα επίπεδα) και η ύφεση βαθαίνει, οδηγώντας σε νέο κύκλο ανισορροπιών. Αυτό που στην οικονομία αποκαλείται σπειροειδής κύκλος του θανάτου (death spiral). Τα φυντάνια του νεοφιλελευθερισμού λένε πως η ενδεδειγμένη λύση δεν είναι άλλη από την πάση θυσία αύξηση των εξαγωγών, χωρίς να μας εξηγούν το πώς θα γίνει αυτό σε μια παγκόσμια οικονομία όπου όλες οι χώρες επιδιώκουν το ίδιο (μήπως να αρχίσουμε εξαγωγές στον Άρη;). Οι κλασσικοί κεϋνσιανιστές συνιστούν διέξοδο μέσω της αύξησης των ελλειμμάτων τού δημόσιου τομέα, παραβλέποντας πως αυτό εφαρμοζόταν επί δεκαετίες χωρίς να αποτρέψει την ανακυκλούμενη εμφάνιση διεθνών οικονομικών κρίσεων.

Εμείς λέμε πως όλα μπορούν να δουλέψουν άψογα, αρκεί να ξερριζωθεί από την μέση αυτό το παράσιτο που λέγεται «μεγιστοποίηση του κέρδους». Μόνον έτσι θα γίνονται δαπάνες και επενδύσεις για να καλύπτουν τις ανάγκες του κόσμου και όχι για να αβγαταίνουν τα κέρδη τους κάποιοι. Με άλλα λόγια, η λύση είναι να τελειώσουμε με τον καπιταλισμό. Θα μας πουν ονειροπαρμένους, όμως ας έρθουν αυτοί που -υποτίθεται πως- πατάνε και με τα δυο τους πόδια στην γη, να μας βαρέσουν με την σκούφια τους.

 

 

Advertisements

Σας ακούμε...

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: