Κοινωνική Οικονομία: Αυτά είναι τα… άγνωστα Εναλλακτικά Νομίσματα της Ευρώπης που φέρνουν ευημερία

πηγή: Εναλλακτικός

https://i0.wp.com/www.enallaktikos.gr/img73664_95ed16bf05a5618f261cf09d32c30e08.jpg

 

Γράφουν οι καθηγητές της Αλληλέγγυας Κοινωνικής και Συνεργατικής Οικονομίας στο ΤΕΙ Μεσολογγίου Δρ. Τάκης Νικολόπουλος και ο Δρ. Δημήτρης Καπογιάννης.

 

ΤΟΠΙΚΑ   ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ    Ή   ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ   ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

Μέσα από μια οπτική της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας

1. Στο   πλαίσιο  αντιμετώπισης  της κρίσης  και ειδικότερα της  χρηματοοικονομικής – χρηματοδοτικής της διάστασης, και παραπέρα,  απόπειρας  διαφυγής από το σύστημα  στο οποίο εν πολλοίς οφείλεται  αυτή η κρίση,  συναντάμε εναλλακτικές «εκ των κάτω» οικονομικές κινήσεις  οι οποίες εγγράφονται σε ευρύτερους  κοινωνικούς πειραματισμούς και κοινωνικές  καινοτομίες.

Οι εναλλακτικές  αυτές  κινήσεις  εμφανίζονται με ποικίλες και διαφορετικές  μορφές  και  ποικίλους  όρους  πολλές από τις οποίες  θα μπορούσαμε να τις συμπεριλάβουμε στην  γενικότερη  κατηγορία  της  κοινωνικής  και αλληλέγγυας οικονομίας.

Σ’ αυτές τις κινήσεις εντάσσονται και τα τοπικά συμπληρωματικά (παράλληλα, κοινωνικά, εναλλακτικά) νομίσματα τα οποία αποσκοπούν κατ αρχήν στην αντιμετώπιση των μεγάλων απορρυθμίσεων των κυρίαρχων νομισμάτων και κυρίως της  εξάρτησης, όλο και πιο επικίνδυνης, των νομισμάτων αυτών από τις  κερδοσκοπικές αγορές (P. Viveret, 2006).

Επιπροσθέτως αποσκοπούν, αφενός στην αναδημιουργία  ικανότητας ανταλλαγής που τεχνητά περιορίζεται από τις νομισματικές και πιστωτικές πολιτικές  οι οποίες εφαρμόζονται στα κυρίαρχα νομίσματα και,  αφετέρου,  να χρησιμεύσουν ως ασπίδα για την προάσπιση της πραγματικής οικονομίας σε περιόδους  μεγάλης  χρηματοπιστωτικής  κρίσης, όπως η σημερινή (P. Viveret, οπ. παρ.).

 

Ειδικότερα τα κοινωνικά και συμπληρωματικά αυτά νομίσματα προσπαθούν να επιτύχουν μερικούς  στόχους που δεν ικανοποιούνται από ένα εθνικό (ή υπερεθνικό) νόμισμα (M. Fare, Altern.  Econom. Hors-serie, no 105/2016 ): χωροτοπική (ενδογενής) ανάπτυξη, ανάδειξη και αξιοποίηση οικο-συμπεριφορών και ενίσχυση της αλληλοβοήθειας και της  αλληλεγγύης  (βλ.  και  παρακ.).


Eusco: Το εναλλακτικό νόμισμα στην χώρα των Βάσκων που ενίσχυσε το εμπόριο

 

Oι τρείς ιδεότυποι των εναλλακτικών νομισμάτων

Από άλλη οπτική  (Chr. Fourel, J.-Ph.Magnen, N. Meunier, 2015) καταγράφονται τρείς ιδεότυποι τέτοιων νομισμάτων τα οποία μπορούν και να συνδυάζονται πολλές φορές:

Πρώτο, τα τοπικά «θεματικά» νομίσματα (π.χ χορήγηση δανείων με πολύ χαμηλό επιτόκιο σε αποκλεισμένα και μειονεκτούντα   άτομα  ή νομίσματα  που κυκλοφορούν σ’  ένα  μόνο τομέα δραστηριότητας).

Στη συνέχεια, τα νομίσματα «αντι – κρίσης»  που  διευκολύνουν  τις  διεπιχειρησιακές  συναλλαγές και την ρευστότητα σε περιόδους ύφεσης.

Και, τέλος, τα «κλασσικά»  τοπικά  συμπληρωματικά νομίσματα με κοινωνικό και οικολογικό αποτύπωμα  και στόχο, με ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών εντός  ενός τοπικού μικρού δικτύου.

Αυτά είναι τα εναλλακτικά νομισματικά πειράματα

Το κεντρικό ερώτημα που τίθεται σχετικά με αυτά τα νομισματικά πειράματα είναι εάν μπορούν να γενικευθούν διατηρώντας ταυτόχρονα τον εναλλακτικό τους χαρακτήρα.

Πρέπει δε ειδικότερα να απαντηθούν:

α) εάν είναι πράγματι νομίσματα και

β) εάν μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο της κυρίαρχης εγχρήματης οικονομίας ή παραμένουν απλά εργαλεία κοινωνικής ενσωμάτωσης των πάσης φύσεως αποκλεισμένων.

Όσον αφορά στα δύο αυτά θέματα χρειάζεται να επισημανθούν τα εξής (S Moatti, 2006):

α) Θα πρέπει αφετηριακά να παραδεχθούμε ότι, παρόλο που οι δημιουργοί αυτών των μέσων ανταλλαγής, είτε από αντίδραση είτε από δυσπιστία απέναντι στις κρατικές αρχές, απορρίπτουν τον όρο νόμισμα γι’ αυτά, εν τούτοις και μονάδα μέτρησης είναι και μέσο πληρωμής στις ανταλλαγές, αλλά βέβαια  δεν έχουν και αποθεματική αξία, ιδιότητα η οποία, στο επίσημο νόμισμα, οδηγεί σε συσσώρευση του πλούτου.

β) Τα προαναφερθέντα εναλλακτικά νομισματικά πειράματα, τα οποία φαίνεται να πολλαπλασιάζονται χωρίς προηγούμενο στην ιστορία των βιομηχανικών κοινωνιών και, σε μερικά κράτη, να θεσμοθετούνται (Γαλλία, Νόμος Β. Hamon, 2016)  σχετικά με την κοινωνική αλληλέγγυα οικονομία εγγράφονται στην αντίθεση αντίδραση στην νεοφιλελεύθερη οικονομική παγκοσμιοποίηση, και κυρίως στο πλαίσιο της καταπολέμησης της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού που συνιστούν τις πιο οφθαλμοφανείς και άμεσες αρνητικές επιπτώσεις εκείνης.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια, ως αντίδραση στις αρνητικές συνέπειες (ιδίως την ακρίβεια) που επέφερε η θέσπιση και λειτουργία του ευρώ.

  1. Αναλυτικότερα, πολλά από αυτά τα νομίσματα είναι «δεμένα» με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, πλήρως ή μερικώς, με το επίσημο νόμισμα και μετατρέψιμα, ενώ άλλα  είναι πλήρως αποσυνδεδεμένα και μη μετατρέψιμα (π.χ  Worgl και Wir, Lets  βλ παρακ.)

Πάνω από 5.000 εναλλακτικά τοπικά νομίσματα την δεκαετία ΄8ο – 90

Ταυτόχρονα παρατηρείται μια αυξανόμενη εταιρική συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης  σε διάφορους βαθμούς.

Από τη δεκαετία ΄80 – 90 έχουν καταγραφεί  συνολικά πάνω από 5.000 τοπικά νομίσματα ( B. Lietaer, 2013).

Τα περισσότερα από αυτά τα νομίσματα λειτουργούν παράλληλα ή συμπληρωματικά με το επίσημο εθνικό (ή υπερεθνικό) νόμισμα στο πλαίσιο μιας «νομισματικής  ποικιλότητας» (diversité monétaire) και τα οποία έτσι  αμφισβητούν το κρατικό  εξουσιαστικό νομισματικό μονοπώλιο (P. O. Ahmed, Altern.  Econom., Hors-serie, no 105).

Με λίγα λόγια η ποικιλομορφία των νομισμάτων αυτών διαφεύγει από τον έλεγχο των μηχανισμών του επίσημου νομίσματος,  δημιουργούνται και διοικούνται άμεσα από τους  ίδιους  τους χρήστες  για ν’ αντιμετωπίσουν την σπάνη του χρήματος ως μέσου διανομής του πλούτου αντί να το συγκεντρώνουν (Dictionnaire de l’ autre économie, 2006).

Πρόκειται για μια προσπάθεια-«αίτημα» «δημοκρατικοποίησης» του κρατικού μονοπωλίου έκδοσης νομίσματος από τον «κυρίαρχο λαό», ο οποίος πάντα είχε παρακαμφθεί από την διαδικασία αυτή (Β. Guibert, 2009).

Και η απαίτηση αυτή ενισχύεται ακόμα περισσότερο με δεδομένο  ότι η πιο πρόσφατη χρηματοπιστωτική (η οποία είναι ταυτόχρονα και νομισματική αφού το νόμισμα είναι πιστωτικό) «τοξική» κρίση  προέρχεται  από τον ιδιωτικό χαρακτήρα της δημιουργίας πιστωτικού νομίσματος (B. Guibert, οπ.παρ.).

Ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος ελέγχου της παγκοσμιοποιημένης ολιγαρχίας του «τρελλού» χρήματος θα ήταν η ριζική αμεσο – συμμετοχική δημοκρατία μέσω της «εκ των κάτω»  δημιουργίας και ελέγχου  του χρήματος,  ήτοι της  δημιουργίας  τοπικών νομισμάτων (B. Guibert, οπ.παρ.)

 

  1. Γενικά, οι τρόποι χρήσης,  οι λειτουργίες δηλαδή  των νομισμάτων διαφέρουν ανάλογα με τα πεδία και τις σφαίρες κυκλοφορίας των (οικιακή, εμπορευματική, συμβολική) αλλά και τους στόχους που επιδιώκουν και τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές  συνθήκες  όπου εμφανίζονται.

Στην εμπειρική  πραγματικότητα υπάρχουν, όπως ήδη διαφάνηκε από τα παραπάνω, δύο κυρίως προσεγγίσεις – στόχοι  των εναλλακτικών  συμπληρωματικών  νομισμάτων ( St. Demeulenaere, 2005):

Η πρώτη «αξιοποιεί» το συμπληρωματικό νόμισμα μέσω της κοινωνικής εμπιστοσύνης και του κοινοτικού δεσμού.

Το νόμισμα εκδίδεται τοπικά και υπό τον έλεγχο της κοινότητας-ένωσης πολιτών ή του δήμου.

Στόχος είναι η κοινωνική συνοχή, η αλληλοβοήθεια και η  αλληλεγγύη,  η αξιοποίηση των παραδοσιακών  υποτιμημένων δραστηριοτήτων (γυναικεία εργασία,  ανταλλαγή γνώσεων και τεχνικών, αγαθών, υπηρεσιών).

Πρόκειται για την καθαρή και κυριολεκτική έννοια του κοινωνικού νομίσματος κυρίως για μη εμπορευματικές συναλλαγές.

Η πρώτη γενιά εναλλακτικών νομισμάτων: Στο κατεστραμμένο Βανκούβερ, τα  LETS στην Μεγάλη Βρετανία, τα τα SEL στην Γαλλία, το Fuerai  Kippu  στην Ιαπωνία

Στην κατηγορία αυτή που είναι και η πρώτη γενιά  τέτοιων νομισμάτων  από τη δεκαετία του’ 80,  εντάσσονται τα Τοπικά Συστήματα Ανταλλαγών, που γεννήθηκαν στο κατεστραμμένο Βανκούβερ το 1983 –  στην Μεγάλη Βρετανία και σε άλλες χώρες  το γνωστό LETS (Local exchange Trading System), ή, στη Γαλλία, το  SEL ( Système d’ Echange Local) (S. Laacher,  2003,  J. Blanc, C. Ferraton, G. Malandrin, 2003,  D. Bayon,  1999,  J.-M . Servet (dir.) 1999) με πιο παλιό και σημαντικότερο  το Fuerai  Kippu  στην Ιαπωνία από  το 1973 (αλλά πιο ουσιαστικά από το 1990 οπότε γνώρισε μια μεγάλη επέκταση).

Πρόκειται για σύστημα ανταλλαγών  στον τομέα της φροντίδας  ηλικιωμένων με «δελτία/κουπόνια σχέσεων φροντίδας»),   σήμερα υπολογίζεται δε ότι λειτουργούν στη χώρα αυτή από 254 έως 400 τέτοια συστήματα (Chr. Fourel, J.-Ph. Magnen, N. Meunier, οπ.παρ).

Τα νομίσματα αυτά είναι μη μετατρέψιμα, και ειδικότερα τα SEL που γνώρισαν μεγάλη ποσοτική επιτυχία μετά το 2008, προσανατολίσθηκαν σταδιακά σε αποκλεισμό εμπορικών και επαγγελματικών ανταλλαγών (σε αντίθεση με τα LETS).

Υπολογίζεται ότι  ήδη το 2013 υπήρχαν πάνω από 2.500 δίκτυα και δομές τέτοιων εγχειρημάτων πρώτης γενιάς  στον κόσμο (J. Blanc,M. Fare, in Chr. Fourel et al. οπ.παρ., 2015)

Εδώ έχουμε  να κάνουμε συνήθως με συστήματα- κύκλους κλειστών  ανταλλαγών  αγαθών και υπηρεσιών  ανάμεσα  στα άτομα τα οποία κυρίως  ανήκουν σε διάφορες  μη κερδοσκοπικές ενώσεις.

Η αρχική ιδέα ήταν να δοθεί  στα   κοινωνικά (αλλά και νομισματικά) αποκλεισμένα  άτομα η δυνατότητα κοινωνικής επανένταξης  μέσω της ικανότητας  ανταλλαγών.

Μέχρι σήμερα πάνω από 20 χώρες ιδίως στην Ευρώπη γνωρίζουν αυτό το σύστημα.

Τούτα, σε αντίθεση προς την  λειτουργία του επίσημου νομίσματος,  δεν δημιουργούν μόνο μια υπό στενή έννοια οικονομική κοινότητα (η οποία δεν είναι μεγάλη) αλλά και γενικότερα μια κοινωνική και αλληλέγγυα ανθρωποκοινότητα.

Τα 1.500 – 1.700 δίκτυα (δομές) χρονομισμάτων δεύτερης γενιάς:  Τime dollar – time bank στις ΗΠΑ, οι  accorderies στον Καναδά, το open money,  το trueque

Τα μέλη αυτής της ανθρωποκοινότητας ενώνονται για να ανταλλάξουν αγαθά (μεταχειρισμένα ή αυτοπαραγωγικά) και υπηρεσίες είτε μόνο υπηρεσίες (ως δεύτερη γενιά,  οπότε, από το 1987 που εμφανίσθηκαν στις ΗΠΑ ως time dollar υπο την ώθηση του Edgar Cahn, ονομάζονται  «τράπεζες χρόνου»- time bank, στη βάση της αρχής 1 ώρα παροχής  = 1 ώρα αντιπαροχής, βλ. παρακ ).

Με λίγα λόγια τα μέλη λειτουργούν παρ’ ότι  όχι εθελοντικά αλλά και εδώ με βάση την αρχή της «αμοιβαίας πίστωσης» δημιουργώντας έτσι «αγοραστική αδύναμη», χωρίς  και εδώ να υπάρχει μετατρεψιμότητα.

Η αμοιβαία πίστωση μερικές  φορές  συνδυάζεται και με πίστωση  κλασσικής  τράπεζας (π.χ. WIR).

Τέτοια ωριαία  νομίσματα είναι π.χ  οι  accorderies από το 2000  στον Καναδά (δέκα δίκτυα σήμερα), και μετά στη Γαλλία από το 2011 (είκοσι δίκτυα, A. Philip, R. Salma, 2015 in Chr. Fourel et al. οπ.παρ), αλλά και  στη Μ. Βρετανία, στην Ιταλία και σε  μικρότερο βαθμό στην  Ελλάδα τα  τελευταία χρόνια και σε δεκάδες άλλες χώρες.

Υπολογίζεται ότι σήμερα υπάρχουν περισσότερα από 1.500 ίσως 1.700 δομές – δίκτυα χρονομισμάτων της δεύτερης γενιάς (Altern. Econom. – Le Dossiers,  No 6 / 2016, 86,  J. Bourdariat, B. Theret, 2015 in Chr. Fourel et al., οπ. παρ.).

Ας σημειωθεί ότι στη Μ. Βρετανία και μόνο η σχετική Time Bank Union συνενώνει 300 περίπου τοπικές δομές σε όλη την επικράτεια με 350.000 χρήστες.

Στην κατηγορία αυτή των κοινωνικών χρονονομισμάτων   μπορούμε να προσθέσουμε το ανοιχτό νόμισμα (open money), και το trueque που λειτουργεί με χαρτονομίσματα εντός του δικτύου της αλληλέγγυας  ανταλλαγής στην Αργεντινή (Red de Trueque solidario).

Σε αντίθεση με τα νομίσματα της πρώτης γενιάς (Sel, Lets) η κατηγορία αυτή όχι μόνο επικεντρώνεται στις υπηρεσίες  αλλά διατηρεί και στενές σχέσεις  με την τοπική αυτοδιοίκηση και της οργανώσεις της κοινωνικής και  αλληλέγγυας οικονομία και του τρίτου τομέα γενικότερα (J. Blanc M Fare, οπ. παρ.)

Το sardex : συμπληρωματικό καταναλωτικό νόμισμα στη Σαρδηνία

Μια ιδιαίτερη μορφή  αμοιβαίας πίστωσης   όχι  χρονονομισματική εδώ ,  και  λειτουργούσα μεταξύ κυρίως  μικρομεσαίων επιχειρήσεων,  που θα μπορούσε να ταξινομηθεί και στην τρίτη γενιά νομισμάτων με καθαρά εναλλακτικό οικονομικό-νομισματικό  χαρακτήρα  (βλ. αμεσως παρακ. -αν και η διάκριση «κοινωνικό-οικονομικό» αναφορικά με το νόμισμα  δεν πρέπει να εκλαμβάνεται αυστηρά), είναι το σύστημα αμοιβαίας πίστωσης  sardex στην Σαρδηνία από το 2010 (M. Amato, Altern.  Econom., Le Dossiers  No 6/2010).

Το σύστημα αυτό, όπως και αφετηριακά έγινε το προαναφερθέν  wir,  βασίζεται στο  (λογιστικό) συμψηφισμό (εμπνεόμενο από το προτεινόμενο  από τον Κέινς το 1944  International  Clearing Union ).

Συμψηφισμό κατά  τον οποίο τα μέλη του δικτύου ρυθμίζουν τις οφειλές  τους (χρεώσεις)  με τις  πιστώσεις που κατέχουν έναντι  άλλων μελών του δικτύου, και με το χρεωπιστωτικό συνολικό  ποσό,  το οποίο διαχειρίζεται τρίτος (προς το παρόν μια εμπορική εταιρία κεφαλαιουχική)  να τείνει   στο μηδέν.

Πρόκειται  για μια «αμοιβαιοποίηση» της χρέωσης έχοντας στον πυρήνα την εμπιστοσύνη και τον (τοπικό)  κοινωνικο-οικονομικό  δεσμό.

Στο σύστημα αυτό όπου δεν (δια) κατέχεται  ούτε συσσωρεύεται χρήμα, συμμετέχουν όλοι οι τοπικοί  οικονομικο – κοινωνικοί φορείς  (επιχειρήσεις, κυρίως μικρομεσαίες, εργαζόμενοι σ’  αυτές , σύλλογοι-ενώσεις, τοπική αυτοδιοίκηση).

Ως προς  τούτο διαφοροποιείται από το αγγλωσαξωνικό barter που λειτουργεί τις τελευταίες δεκαετίες και στο οποίο οι συναλλαγές ρυθμίζονται ανταλλακτικά.

Συγκεκριμένα αυτές  εδώ γίνονται  δηλαδή μέσω της παραχώρησης  ενός αγαθού  από μια επιχείρηση  σε μια άλλη  η οποία αποδέχεται  με την σειρά της  ένα άλλο αγαθό ίσης  αξίας, με τις δύο συναλλαγές εδώ  να καταγράφονται  σε ένα επιμελητήριο  συμψηφισμών.

Σήμερα εκατό εκατομμύρια  είναι η αξία των συναλλαγών  σε  sardex ανάμεσα σε 3.000 επιχειρήσεις αλλά και  μεταξύ επιχειρήσεων  και ιδιωτών (M Amato, οπ.παρ. )


Το sardex : συμπληρωματικό καταναλωτικό νόμισμα στη Σαρδηνία

Τα 200 περίπου νομίσματα τρίτης γενιάς: Το σύστημα  Ithaca- hours

Η δεύτερη προσέγγιση που περιλαμβάνει νομίσματα τρίτης γενιάς μετατρέψιμα,   αξιοποιεί το συμπληρωματικό εναλλακτικό νόμισμα συνδέοντάς το με φυσικούς πόρους ή με το εθνικό νόμισμα,  και χρησιμοποιείται σχετικά πιο  πρόσφατα (από το 2000).

Πρόκειται για πρωτοβουλίες, πέρα απ’ αυτές  των ανταλλαγών και της αμοιβαίας πίστωσης, που βασίζονται στη δημιουργία νέων (τοπικών) νομισμάτων, σε μια εμπορευματική, εδώ, κυρίως προσπάθεια ν’ ανοιχθεί η κοινότητα των ανταλλαγών και σε άλλους χρήστες (επιχειρήσεις, ενώσεις, τοπικές  και περιφερειακές  συλλογικότητες, κ.α), πέραν των μυημένων μελών  των διαφόρων ενώσεων.

Οι νομισματικές   αυτές  δομές συχνά δημιουργούν εταιρικές  σχέσεις με την τοπική αυτοδιοίκηση ούτως ώστε δημόσιες υπηρεσίες (μεταφορών, υγείας)  και τοπικοί φόροι να  πληρώνονται με το τοπικό νόμισμα (J. Blanc, M Fare, οπ.παρ).

Τέτοιο είναι   το σύστημα  Ithaca- hours –  που δημιουργήθηκε από τον Πολ Γκλόβερ  το 1991  σε αποσύνδεση από το δολάριο, στην ομώνυμη πόλη της Β. Αμερικής.

Τούτο συνίσταται σε  τυπωμένο χαρτονόμισμα το οποίο εξελίχθηκε σε κουπόνι με το οποίο γίνονται οι πληρωμές ανά ώρα (1 κουπόνι hour  αντιστοιχεί σε μία ώρα εργασίας ή  σε 10 δολάρια) (Α. Ρουμελιώτης, 2012, Σ. Μαλαβάκης (επιμ.), 2012) και αντλεί σημαντικό μέρος της ισχύος του από την υποστήριξη που του παρέχει το τοπικό εμπορικό Επιμελητήριο.

Τα νομίσματα αυτά τα αποδέχονται οι τοπικές επιχειρήσεις.


Το πείραμα του του Wörgl στην Αυστρία

Παρόμοια υπήρξε και η περίπτωση της κοινότητας του Wörgl στην Αυστρία.

Το ομώνυμο γνωστό τοπικό νόμισμα δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του δημάρχου της περιοχής (περιφέρεια Τιρόλο) κατά την περίοδο όξυνσης της μεγάλης οικονομικής κρίσης και της συνακόλουθης έλλειψης ρευστότητας (1932 – 1933).

Ως πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία του θεωρείται το βιβλίο του οικονομολόγου Silv. Gessell «η φυσική τάξη» (http:// www.mindcontagion.org//worgl και Α. Κουφοπάνου, 2007).

Ο δήμαρχος του Wörgl Michael Untergüggenberger (Μίκαελ Ούντεργκέγκενμπέργκερ)


Το εναλλακτικό νόμισμα του Wörgl

Στην ίδια λογική εγγράφεται και το ελβετικό WIR που ξεκίνησε (1934) από 16 μικρές επιχειρήσεις με στόχο να ανταλλάσσουν εμπορεύματα μεταξύ τους μετεξελίχθηκε δε σε μέσο πληρωμής με αποδοχή από τη συνεταιριστική τράπεζα που συγκρότησαν εκατοντάδες μικρές συνεταιριστικές επιχειρήσεις (S. Moatti, 2006, Σ. Μαλαβάκης επ. 2012).

Αυτό το  μέσο πληρωμής συνίσταται σ’ ένα είδος επιταγής ή σε μια κάρτα WIR η οποία, και εδώ είναι η καινοτομία, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ελβετικά φράγκα και σε WIR.

Οι χρεώσεις και οι πιστώσεις καταγράφονται κεντρικά (τράπεζα WIR) στη Βασιλεία   (B Lietaer.,  M. K enne dy. 2008).

Ένα παρόμοιο συμπληρωματικό νόμισμα είναι υπό επεξεργασία στην Γαλλία στην κοινότητα Σεκουέστρ με την   ονομασία Mipys  (Δ. Φαναριώτης, 2013).

Πιο συγκεκριμένα η Γαλλία γνωρίζει από το 2010, πέρα από το Sol, μία άνθηση τοπικών νομισμάτων με είκοσι περίπου τέτοιες καταγεγραμμένες εμπειρίες με πιο σημαντικό το usko με 2.000 μέλη και με νομισματικό όγκο 250.000 ευρώ (σε πληθυσμό 200.000 κατοίκων).

Η Ένωση Εναλλακτικών Νομισμάτων (δίκτυο Regiogeld) στην Γερμανία

Ανάλογα πειράματα εμφάνισαν αξιοπρόσεκτη δυναμική στις αρχές του 21ου αιώνα και στην Γερμανία (S. Moatti, 2006),  δημιουργήθηκε μάλιστα εκεί και Ένωση Εναλλακτικών Νομισμάτων (δίκτυο Regiogeld).

Τα πιο γνωστά από αυτά που είχαν μάλιστα και εμπορικό προσανατολισμό ήσαν το «ρολαντ» στη Βρέμη (2001) το Chiemgauer στη Βαυαρία – Ρόσενχαϊμ (2003) και το «μπερλινερ» στο Βερολίνο (2007).

Παρά τις αρχικές προσδοκίες όμως και τον γρήγορο πολλαπλασιασμό των νομισματικών αυτών εγχειρημάτων (ξεπέρασαν, σε κάποια φάση, τα 70), τα τελευταία χρόνια τα περισσότερα από αυτά έχουν αποδυναμωθεί ή δεν λειτουργούν (από τα λίγα πετυχημένα παραδείγματα το Chiemgauer που το διαχειρίζεται όμως συνεταιρισμός, ο οποίος από το 2000 χορηγούσε και μικροπιστώσεις) [Chr. Fourel, et al,  οπ. παρ. και W. Kalinowski, in Chr. Fourel et al, οπ. παρ.]

Μια ιδιαίτερη περίπτωση, επίσης, είναι αυτή των νομισμάτων, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και ως νομίσματα τέταρτης γενιάς, τα οποία εμπεριέχουν, επιπρόσθετα, τα στοιχεία ανταμοιβής και ενίσχυσης υπεύθυνων περιβαλλοντικά συμπεριφορών πέραν της προώθησης της τοπικής οικονομίας.

Στην Ιταλία το  Libra και το credito

Έτσι στην Ιταλία υπάρχει το  Libra και το credito (που κυκλοφορεί στη Βόρεια Ιταλία, στην κοιλάδα Valchiusella (βόρεια του Τορίνο), στο πλαίσιο μιας οικολογικής «ομοσπονδίας»).

Στην Γαλλία το Sol

Στη Γαλλία ( S. Moatti, οπ.παρ., C.Whitaker et P. Deville, www.caracoleando.org/aricle157.html) συναντάμε από το 2000 το Sol που είναι ένα ηλεκτρονικό νόμισμα (κάρτα)  το οποίο αρχίζει να χρησιμοποιείται  στην εναλλακτική κοινωνική οικονομία σε μαγαζιά συνεταιριστικά, ισοδίκαιου εμπορίου, ταμεία αλληλοβοήθειας κ.λ.π.

Το sol (B. Lietaer , M. Kennedy , οπ.παρ.) είναι ένα εργαλείο για την προώθηση  της συνεργασίας μεταξύ των  τοπικών αυτοδιοικητικών συλλογικοτήτων, των  επιχειρήσεων που εμφορούνται από  οικολογικές   και κοινωνικές αξίες και πρακτικές (π.χ συναυτοκίνηση, αλληλοβοήθεια, προστασία του περιβάλλοντος, εξοικονόμηση ενέργειας κ.α), και πολιτών  στρατευμένων στην οικοδόμηση του κοινοτικού δεσμού και την ανάδειξη του χωροτόπου (territoire).

Με λίγα λόγια είναι ένα νομισματικό εργαλείο «ειδικού σκοπού» και   «βαρύ» στη χρηματοδοτική  διαχείρισή του (J.Blanc, Altern.  Econom.-Les Dossiers, no 6/2016), για μια ολοκληρωμένη στρατηγική ανάπτυξη των περιοχών με βάση οικολογικές, κοινωνικές και ανθρώπινες αξίες (B. Lietaer , M. Kennedy,  οπ. παρ) και με την  τοπική αυτοδιοίκηση να παίζει κεντρικό συμμετοχικό ρόλο.

Το eco – iris στο Βέλγιο

Σ αυτή την κατηγορία ανήκει  από το 2012 και το iris  στις Βρυξέλλες.

Το «νόμισμα» αυτό δεν προήλθε «εκ των κάτω» αλλά από πρωτοβουλία της περιβαλλοντικής και ενεργειακής  διοίκησης  της περιφέρειας των Βρυξελλών.

Οι πολίτες αποκτούν eco – iris  αφού πραγματοποιήσουν δράσεις και πράξεις  περιβαλλοντικές  (π.χ μείωση του τιμολογίου των ενέργειας,  ή  μείωση κατανάλωσης νερού ή χρήση των μέσων μαζικής  μεταφοράς, ή συμμετοχή σε συλλογική κομποστοποίηση, αγορά ποδηλάτου  κ.α).

Όταν, μετά απ αυτή την επίδοση,  λάβουν ως ανταμοιβή τα κουπόνια μπορούν να τα εξαργυρώσουν  για διάφορες αγορές αγαθών (διατροφής, ένδυσης) σε συμβεβλημένα  καταστήματα   ή και  για υπηρεσίες (M. Fare,  οπ.παρ.)

Κοινό χαρακτηριστικό των εναλλακτικών  νομισμάτων αυτής της γενιάς είναι ο συνδυασμός εμπορικών πρακτικών (όπως π.χ. η οικειοποίηση πιστών πελατών) και κοινωνικής και αλληλέγγυας μη κερδοσκοπικής δραστηριότητας.

Πρόκειται για μια υβριδική κατάσταση ανάμεσα στο κέρδος και στον αλληλέγγυο δεσμό, με αβέβαια ακόμα αποτελέσματα και  αβέβαιο μέλλον.

Λειτουργούν περισσότερο ως ένα είδος κουπονιών ή ηλεκτρονικών «πιστωτικών» καρτών και ως  συμπληρωματικά του ευρώ  (με καθορισμένη ισοτιμία 1  προς  1,  και με ισοδύναμο απόθεμα σε  εθνικό νόμισμα ) και παράλληλα μ’ αυτό (κανένας από τους εμπνευστές των δεν  αμφισβητεί το ευρώ) χωρίς να δημιουργούν μια νέα εναλλακτική τοπική «αγορά».

Βέβαια φαίνεται ότι μέσω της «πίστωσης»  τονώνεται  η  υπάρχουσα τοπική αγορά.

Σε σχέση με τα συστήματα «αμοιβαίας πίστωσης» που προαναφέραμε,  τα μοντέλα αυτά  θεωρούνται αλλά και διεκδικούν (M. Fare,  οπ.παρ.) μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη διαχείριση, στην οικονομική ανταπόκριση της δραστηριότητας  αλλά και σε συνεργασίες («εταιρικές σχέσεις») με τον κοινωνικοοικονομικό  κόσμο (τοπικές τράπεζες,  τοπική αυτοδιοίκηση κ.ά.) αυξάνοντας την αξιοπιστία τους και την «εγγύηση».

Ο δήμαρχος το Brixton πληρώνεται με το Bristol pound!

Στο πλαίσιο και στόχο αυτό διεκδικούν να γίνεται ακόμα και η πληρωμή τοπικών φόρων  και τελών και η πληρωμή δημόσιων υπηρεσιών (π.χ. μεταφορές)  με τέτοια νομίσματα  (βλ .π.χ  στο Brixton και κυρίως στο  Brisτol, όπου και ο δήμαρχος πληρώνεται με το Bristol pound, ένα από τα σημαντικότερα τοπικά νομίσματα, το οποίο  κυκλοφορεί και ως χαρτονόμισμα  και ηλεκτρονικά υποστηριζόμενο και διαχειριζόμενο από  ένα τοπικό χρηματοοικονομικό οργανισμό όπoυ κατατίθενται οι στερλίνες για την αγορά Bristol pound ).

Υπάρχουν σήμερα 200 περίπου τέτοια νομίσματα (τα μισά στη Βραζιλία  (βλ. παρακ., και το 1/3 στην Ευρώπη) (M. Fare, οπ. παρ.)

Τα τοπικά εναλλακτικά νομίσματα (palmarès) στην Βραζιλία, στην
 Αργεντινή και η εμβληματική  Banco Palmas

Στην Βραζιλία τα τοπικά εναλλακτικά νομίσματα (palmarès) είναι ενσωματωμένα στο μοντέλο των «τοπικών τραπεζών ανάπτυξης», οι οποίες είναι σκορπισμένες σε μη ευνοημένες ή περιθωριοποιημένες γειτονιές σε όλη τη χώρα στο πλαίσιο της (εκεί) αλληλέγγυας οικονομίας με λαϊκές συνελεύσεις, συνδυασμένα / συναρθρωμένα και με άλλα εργαλεία (όπως π.χ. μικροπιστώσεις).

Η πιο εμβληματική τράπεζα αυτού του είδους θεωρείται η Banco Palmas.

Πάντως σε κάθε περίπτωση τα νομισματικά πειράματα της Λατινικής Αμερικής αποτελούν ιδιόμορφη περίπτωση και το φαινόμενο στην εξέλιξή του χρειάζεται ξεχωριστή παρουσίαση.

Στην Αργεντινή, για παράδειγμα, το «credito» που ξεκίνησε μέσα από «λέσχες ανταλλαγών» nodos με χρήση κουπονιών ανταλλαγής εξαπλώθηκε και, κυρίως, από το 1995 διέπεται από 12 ηθικο  -οικολογικού, μάλλον, χαρακτήρα αρχές.

Το πείραμα σε σχετικά σύντομο διάστημα πέρασε από τη λογική της ανταλλαγής σε ένα εναλλακτικό κοινωνικό νόμισμα. (S. Laacher 2003 και  J. Schuldt 1998).

  1. Εάν θελήσουμε να δούμε μέσα από το πρίσμα της κοινωνίας και αλληλέγγυας οικονομίας την ποικιλότητα των προαναφερθέντων νομισματικών πειραμάτων μπορούμε να οδηγηθούμε σε ορισμένες ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις.

Συγκεκριμένα στις περισσότερες των περιπτώσεων αν και οι εμπνευστές των σχετικών πειραματισμών αποφεύγουν τον όρο νόμισμα εν τούτοις αυτά, όπως είδαμε, ενσωματώνουν δύο από τα βασικότερα χαρακτηριστικά του νομίσματος (και μονάδα μέτρησης είναι και μέσο πληρωμής στις ανταλλαγές).

Εκείνο όμως που σίγουρα τα διακρίνει από τα «επίσημα» κρατικά ή υπερεθνικά, νομίσματα είναι ότι δεν δημιουργούν γενικευμένη αγοραστική δύναμη, αφού λειτουργούν για ορισμένα μόνο αγαθά και υπηρεσίες και σε (περι)ορισμένο χώρο – τόπο (territoire) στο πλαίσιο μιας παράλληλης και μη ανταγωνιστικής μικρής αγοράς.

Τα ίδια τα κράτη εξάλλου είναι από επιφυλακτικά έως εχθρικά στο βαθμό που, όπως προαναφέρθηκε, σε αρκετές περιπτώσεις τίθεται με τα «νομίσματα» αυτά σε αμφισβήτηση και η κρατική κυριαρχία κοπής και θέσης σε κυκλοφορία νομίσματος και ελέγχου αυτού καθώς και η φορολογική εξουσία.

Από την άλλη τα εναλλακτικά – κοινωνικά νομίσματα δεν αμφισβητούν το ίδιο το οικονομικό σύστημα, τουλάχιστον άμεσα, παρότι το «διεμβολίζουν» ή το «βραχυκυκλώνουν».

Το βαθύτερο όμως ερώτημα που πρέπει να διατυπωθεί τελικά, είναι εάν οι εναλλακτικές αυτές κινήσεις ή εναλλακτικά δίκτυα (μαζί με άλλα που συνθέτουν την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία) συμβάλλουν στην έλευση μιας νέας οικονομίας με κοινωνικό και αλληλέγγυο προσανατολισμό – στο πλαίσιο μιας «οικονομίας των (πραγματικών) αναγκών» – και εάν αποτελούν προεικόνιση μιας νέας οργάνωσης (δημοκρατικής) όχι μόνο της οικονομίας αλλά και της κοινωνίας.

Ειδικότερα τα χρονονομίσματα που προαναφέραμε  μπορούν να ειδωθούν ως   εργαλεία  κοινωνικού μετασχηματισμού, στο βαθμό που αναθεωρούν την αξία  εργασία και τη φύση της εργασίας,  οδηγώντας σε μια επαναθεώρηση της μέτρησης  του πλούτου άρα και της ευημερίας   και ικανοποιώντας  ανάγκες  έξω από την εμπορευματική σφαίρα και ενσωμάτωση.

Με άλλα λόγια για πολλά από τα παραπάνω νομίσματα έχει ιδιαίτερη σημασία ο προβληματισμός αναφορικά με την αυθεντικότητα του εναλλακτικού κοινωνικού και αλληλέγγυου προσανατολισμού τους.

Τούτο στο μέτρο που το νόμισμα δεν έχει στο γενετικό του κώδικα εγγεγραμμένα τα χαρακτηριστικά του και δεν είναι απλώς ένα διοικητικό και οικονομικό εργαλείο ουδέτερο και ανεξάρτητο από τους εκάστοτε συσχετισμούς κοινωνικών δυνάμεων.

Είναι ή μπορεί να γίνει και ένα εργαλείο κοινωνικού δεσμού και κοινωνικής αμφισβήτησης, μια κοινωνική κατασκευή η φύση της οποίας, σύμφωνα με τους M. Agletta  και A. Orlean δεν έχει τίποτα το εμπορευματικό (P.O. Ahmed, Altern. Econom – Hors- serie, no 10).

Ειδικότερα, προβληματισμός ως προς το εάν και σε ποιόν βαθμό θα μπορούσαν να συμβάλουν στη σταδιακή αποδυνάμωση της παντοκρατορίας των επίσημων αγορών, μέχρι τελικής κατάργησής τους, μέσα από την συνεχή αφαίρεση παραγωγικών πόρων από αυτές.

Επί πλέον παραμένει το ερώτημα σχετικά με τις εναλλακτικές στρατηγικές που πρέπει να ακολουθηθούν για την πρόληψη του κινδύνου της ενσωμάτωσής τους στις κυρίαρχες αγοραίες – εμπορευματικές σχέσεις, εκτός και εάν δεχθούμε ότι η συμπληρωματικότητά – συνύπαρξή τους (στο πλαίσιο μιας νομισματικής βιοποικιλότητας όπως αυτή στον μεσαίωνα του xii αιώνα) οδηγεί σε (μεγαλύτερη) ευημερία (B. Lietaer, οπ.παρ.).

Πάντως ο συνδυασμός των νομισμάτων αυτών αφενός με άλλα εργαλεία και δίκτυα της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας (μικροπίστωση, αλληλέγγυα χρηματοδότηση και αποταμίευση, μικροσυνεταιρισμοί και κοινωνικοί συνεταιρισμοί, συνεταιριστικές και ηθικές τράπεζες, μικρά και άμεσα δίκτυα παραγωγών – καταναλωτών χωρίς μεσάζοντες, χωροτοπικοί / περιφερειακοί πόλοι συνεργασίας, όπως π.χ. στην Καρδίτσα) και αφετέρου με πειράματα – πολιτικές οικολογικής μετάβασης («πόλεις σε μετάβαση») και χωροτοπικής ανθεκτικότητας, αυξάνει τη «μόχλευσή» τους.

Τέλος, είναι σκόπιμο να τονίσουμε, και πάλι, πως τα νέα αυτά μορφώματα για να συστήσουν και να εναρμονισθούν προς ένα νέο πολιτικό πρόταγμα, δεν θα πρέπει να περιορίζονται στις οικονομικές μόνο σχέσεις, αλλά και να επεκτείνονται σιγά – σιγά και στις υπόλοιπες σφαίρες και κατηγορίες της κοινωνίας, εγκαθιδρύοντας νέα αμεσοσυμμετοχικό – δημοκρατικά θεσμικά αντίβαρα (κυρίως νέους τοπικούς – δημοτικούς ή δημοτικο – συνεταιριστικούς θεσμούς).

Διαβάστε επίσης:

Κοινωνική Οικονομία: Τι χρειάζεται να γίνει τώρα, για μειωθεί η ανεργία. Του Ανδρέα Ρουμελιώτη

Τι είναι τα συμπληρωματικά νομίσματα και πως μπορούν να βγάλουν την Ελλάδα από την κρίση | Tου Χρήστου Προβέζη

Έτοιμη για παράλληλο νόμισμα η Βαρκελώνη  μετά την επιτυχία των νέων Τοπικών Εναλλακτικών Νομισμάτων σε Χιρόνα, Μπιλμπάο, Σεβίλλη, Μπρίστολ, Τουλούζη, Σαρδηνία και σε πολλές ακόμα περιοχές της Ευρώπης.

Eusco στο Μπιλμπάο, Βότσαλο στον Κορυδαλλό! Του Ανδρέα Ρουμελιώτη

Ανταλλακτική οικονομία: Πάνω απ’ τα κέρδη ο άνθρωπος – Νόμισμα από τον τόπο σου – Του Ανδρέα Ρουμελιώτη


Με τον νέο νόμο για την αλληλέγγυα κοινωνική οικονομία στη Γαλλία πιστοποιούνται εναλλακτικά νομίσματα


Να πως μπορείς να γίνεις πλούσιος: Η σύντομη ιστορία του χρήματος | Του Νίκου Στεφανίδη


Δείτε τα 51 Τοπικά Εναλλακτικά Νομίσματα της Ελλάδας εδώ!

 

(προσθήκη από π.κ.) σχετικά από τον ίδιο ιστότοπο:

Γιατί τα Εναλλακτικά Νομίσματα δεν είναι επιστροφή στην δραχμή. Οι 26 διαφορές που πρέπει να γνωρίζεις

Τα εναλλακτικά νομίσματα είναι μεγαλύτερα από το Bitcoin: Χτίζουν την Ευημερία από το Λονδίνο έως την Κένυα. Του Raúl Carrillo

Advertisements

Σας ακούμε...

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: