Η Σημειωτική του Κλουβιού για τα Πουλιά

πηγή: Anarchypress

(προσθήκη από π.κ.: με κλικ στον τίτλο κάθε άρθρου μεταφέρεστε στην πηγή του)

Η Σημειωτική του Κλουβιού για τα Πουλιά (A΄)

Το κλουβί για πουλιά ως σύμβολο και αλληγορία έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλούς πολιτισμούς. Από τότε που ο άνθρωπος ζούσε σε κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, μέχρι τη στιγμή που τελικά πήγε να ζήσει στο νέο του αστικό περιβάλλον. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά διεισδυτικό πολιτιστικό σύμβολο και είναι εύκολο να γίνουν πολλές διαπολιτισμικές και ιστορικές συγκρίσεις.

Το επίκεντρο αυτού του άρθρου είναι κυρίως το πώς χρησιμοποιείται το μοτίβο του κλουβιού στον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό. Ωστόσο, προκειμένου να κατανοήσουμε το «κλουβί», θα πρέπει, επίσης, να κατανοήσουμε το ευρύτερο πλαίσιο των κλουβιών στην κοινωνία. Επί πλέον, εξετάζουμε το πώς χρησιμοποιείται σημειολογικά το κλουβί στην επικοινωνία. Από ψυχολογική άποψη ερευνούμε το κλουβί ως δοχείο, περιέκτη, γεγονός το οποίο αποτελεί μια αλληγορία για τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε.

ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ ΠΩΣ ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ ΜΕΣΑ ΣΕ ΕΝΑ ΚΛΟΥΒΙ;

Αν κάνετε οποιαδήποτε εργασία με προβολές (μοντέλα) με ανθρώπους που ζουν σε πόλεις, θα βρείτε παρόμοιες αναλο­γίες και αλληγορίες στα λόγια τους, όταν περιγράφουν τη διαβίωση στις πόλεις ή το πέρασμά τους μέσω αυτών. Δεν σημαίνει πως αυτό δείχνει ότι όλα όσα σκέφτονται για τη ζωή στην πόλη είναι αρνητικά, αλλά ότι τα σύνθετα αποτελέσματα του αγώνα για να διατηρήσουν την ατομικότητα και την αίσθηση της ανεξαρτησίας μεταξύ τόσων πολλών ανθρώπων έχει ως αποτέλεσμα ορισμένες συγκλίσεις στις αστικές εμπειρίες. Όντας μία μονάδα μέσα στις μάζες, στο πλαίσιο της συμπυκνωμένης φύσης της ζωής στην πόλη, οδηγούμαστε σε άμεσες συγκρίσεις για πράγματα που εμείς βάζουμε σε κλουβιά προκειμένου να εκφράσουμε το πώς αισθανόμαστε για τη ζωή μας: «Νιώθω σαν αρουραίος μέσα σε λαβύρινθο», «είμαστε στοιβαγμένοι σαν κότες στο κοτέτσι στην πολυκατοικία μου» ή «οι πόλεις γίνονται όλο και πιο πολυσύχναστες, είμαστε σαν σαρδέλες σε κουτί».

«Όταν γυρίσω ανάποδα ένα καρότσι σούπερ μάρκετ, σχηματίζει ένα κλουβί που χρησιμοποιώ για να προστατέψω τον εαυτό μου από τον καταναλωτισμό.»  (Jarod Kintz)

Εάν οι εμπορικές μάρκες είναι σχεδιασμένες για να αντανακλούν τα όνειρα, τις προσδοκίες και τους φόβους μας, ίσως μια γρήγορη ματιά σε δύο εκστρατείες από κορυφαίες μάρκες μπορεί να είναι κατατοπιστική εδώ. Και οι δύο περιστρέφονται γύρω από την ιδέα της ελευθερίας. Πρώτον, υπάρχει η εκστρατεία της Harley Davidson: «Ζήστε έξω από το κλουβί» («Live Cage Free»). Καβαλήστε το άτι σας και δραπετεύστε. Και μετά η καμπάνια της Merrell: «Ας το σκάσουμε» («Let’s Get Outside») –να ’χαν οι λογαριασμοί φτερά…

Θα διερευνήσουμε κάποιες άλλες δια­φημίσεις παρακάτω. Άλλωστε, είναι εκπληκτικά εύκολο να βρείτε παραδείγμα­τα του «κλουβιού» ως διαφημιστική με­ταφορά- αντανακλώντας το γεγονός ότι το να μην είσαι «μέσα σε ένα κλουβί» είναι τόσο ηχηρό και σε κινητοποιεί.

Η χρήση του κλουβιού δεν περιορίζεται στη διαφήμιση. Π.χ. είναι ενδιαφέρουσα μια πρόσφατη εγκατάσταση τέχνης στο Σίδνεϋ της Αυστραλίας, όπου κλουβιά πουλιών ήταν κρεμασμένα ως μέρος ενός έργου τέχνης δρόμου. Ενώ ο στόχος ήταν να «γεννηθούν καινοτόμες και συναρπαστικές ιδέες για να μετατρέψουν προσωρινά τα σοκάκια της πόλης μας με τη συμμετοχή έργων τέχνης και πρωτότυπων ιδεών», αυτή η αντιπαράθεση φαίνεται να θυμίζει το ακριβώς αντίθετο – ζωή σε κλουβιά και απουσία ελευθερίας ή φυσικότητας στην πόλη.

ΓΙΑΤΙ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΣΤΕ ΟΤΙ ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΚΛΟΥΒΙΑ ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΟΣΜΟ;

Ο Peter Wagner, στο βιβλίο του A So­cio­logy of Modernity: Liberty and Discipline (1994), συμπέρανε ότι υπάρχουν δύο βασικές αναλύσεις της νεωτε­ρικότητας: η ελευθερία και η πειθαρχία. Το «σχέδιο της νεωτερικότητας» επι­­κεντρώνεται γύρω από τις ιδέες της ελευ­θερίας, της πολυφωνίας και της ατο­μικής αυτονο­μίας. Δίνει γι’ αυτήν την ανάλυση τον παρακάτω ορισμό:

Η σύγχρονη κατάσταση, χαρακτηρίζε­ται από την ελευθερία και τη δημοκρα­τία, και διασφαλίζεται από θεσμικά όργανα (θεσμούς) που βασίζονται στην αρχή της ελεύθερης συνάθροισης. Ο πιο σημαντικός από αυτούς τους θεσμούς είναι η δημοκρατική πολιτεία, η οικονομία της αγοράς και η αυτόνομη αναζήτηση της αλήθειας, που ονομάζεται επιστήμη. Αν και αυτή ήταν η κύρια ανάλυση της νεωτερικότητας, μια εναλλακτική, κριτική ερμηνεία γρήγορα έκανε την εμφάνισή της, αντιπαραθέτοντας την εικόνα της πειθαρχίας που θα επιβληθεί από τους σύγχρονους θεσμούς, με εκείνη της ελευθερίας.

Το κλουβί ως μεταφορικό σύμβολο αφο­ρά την πειθάρχηση της ελευθερίας. Αυτή η παρατήρηση για την αλληγορία με το κλουβί δεν είναι καθόλου πρωτότυπη. Το 1930, ο κοινωνιολόγος Max Weber επινόησε τον όρο «σιδερένιο κλουβί» για να αναφερθεί στον αυξημένο εξορθολογισμό που συνεπάγεται η ανάπτυξη των δυτικών κοινωνιών καπιταλισμού:

«Ο πουριτανισμός έχει παίξει έναν ρόλο στη δημιουργία του «σιδερένιου κλουβιού», μέσα στο οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος πρέπει να υπάρχει – μια όλο και πιο γραφειοκρατική τάξη από την οποία η «αυθόρμητη απόλαυση της ζωής» έχει περικοπεί ανηλεώς». «Ο πουριτανισμός», καταλήγει ο Weber, «ήθελε να εργαστεί πάνω σε ένα όραμα. Εμείς είμαστε αναγκασμένοι να το πράξουμε».

Ο George Ritzer πιστεύει ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει πάει ένα βήμα παραπέρα. Αναλύοντας το «σιδερένιο κλουβί» του Weber, ο ίδιος πιστεύει ότι:

Μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από ορθολογισμό είναι εκείνη η οποία τονίζει την αποτελεσματικότητα, την προβλεψιμότητα, την υπολογισιμότητα, την αντικατάσταση της μη ανθρώπινης από ανθρώπινη τεχνολογία, και τον έλεγχο της αβεβαιότητας… Το μοντέλο του εξορθολογισμού, τουλάχιστον στη σύγχρονη Αμερική, δεν είναι πλέον η γραφειοκρατία, αλλά θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε ως ένα εστιατόριο fast-food. Ως εκ τούτου, η ανησυχία μας εδώ είναι αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί η McDonaldοποίηση της κοινωνίας.

Ενώ υπάρχουν οφέλη για την «προβλεψιμότητα» και την «εξειδίκευση» του τί είναι διαθέσιμο σε μια κοινωνία, αυτή η ομοιομορφία εναντιώνεται σε ιδέες υπέρ της ελευθερίας και της αυτο-έκφρασης. Ο ορθολογισμός οδηγεί στην απο­τελεσματικότητα ως στόχο, και αυτό από μόνο του γίνεται όλο και πιο πολύ ένας στόχος που θα πρέπει να πραγματοποιήσουμε. Κατά τη διαδικασία του εξορθολογισμού αισθανόμαστε από-ανθρωποποιημένοι. Είναι αυτό που ψυχολογικά κάνουν τα κλουβιά.

Όταν σκεφτόμαστε ΜΕΣΩ κλουβιών, το «ΚΛΟΥΒΙ» είναι ένα δοχείο-αλληγορία.

Έτσι, αν δεχτούμε ότι η ανθρωπότητα μπορεί να αισθάνεται ότι «εγκλωβίζεται» από την επιτυχία του σχεδίου της νεωτερικότητας, αυτό δημιουργεί ψυχολογικά ζητήματα. Είναι ενδιαφέρον από μια σημειωτική προσέγγιση για να καταλάβουμε πώς και γιατί χρησιμοποιούμε το συμβολισμό του κλουβιού, και πιο συγκεκριμένα, το κλουβί για πουλιά. Αν πάμε τη σκέψη μας ένα βήμα πίσω, όλα τα κλουβιά μπορούν να οριστούν ως δοχείο-αλληγορία (μεταφορά). Ο ρόλος της μεταφορικής σκέψης ορίζεται από τους Lakoff και Turner:

Μια «μεταφορά είναι ένα εργαλείο τόσο συνηθισμένο που το χρησιμοποιούμε ασυνείδητα και αυτόματα… είναι αναντικατάστατη: η αλληγορία μας επιτρέπει να κατανοήσουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο μας με τρόπους που άλλοι τρόποι σκέψης αδυνατούν.» (Lakoff και Turner, 1989: xi).

Δεν είναι όλες οι αλληγορίες ίσες, κάποιες κολλάνε στο μυαλό μας με ένα πιο «φυσικό ταίριασμα»: ... Ορισμένες αλληγορίες δεν είναι τόσο εύκολο να τροποποιηθούν ή να χειραγωγηθούν για να εξυπηρετήσουν τους ρητορικούς σκοπούς. Μέσα στο ευρύ σύμπαν των μεταφορών, κάποιες μοιάζουν πιο φυσικές από ό,τι άλλες, σχεδόν σαν να μην «επιλέγονται».

Ένα δοχείο-αλληγορία προκαλεί την αίσθηση ενός «περιέκτη». Αυτή είναι μια από τις διάχυτες αλληγορίες που σου εντυπώνονται. Χρησιμοποιούμε αυτό το είδος της αλληγορίας σε τακτική βάση σε ένα ευρύ φάσμα της σκέψης, π.χ. όταν μιλάμε για επιχειρήματα, είναι από την άποψη της περιεκτικότητας: «Το επιχείρημά σας δεν έχει πολύ περιεχόμενο» ή «Το επιχείρημά σας είναι κενό» ή «Το επιχείρημα αυτό είναι διάτρητο» ή «Το επιχείρημα αυτό χάσκει» κ.λπ. Αν τα επιχειρήματα «ζεστό ή κρύο», ο Zoltn Kvecses μπόρεσε να προσδιορίσει ότι «τα αγγλικά, τα ιαπωνικά, τα κινέζικα, τα Ουγγρικά, η γλώσσα των Γουολόφ[1], η γλώσσα των Ζουλού, τα πολωνικά, και άλλες, έχουν την μεταφορά για το θυμωμένο άτομο ως ένα δοχείο υπό πίεση σε διάφορους βαθμούς. Έτσι, ο τρόπος με τον οποίον κατανοούμε τον κόσμο, με κάποιες πολιτισμικές διαφορές στα συμφραζόμενα, είναι ίδιος, ανεξάρτητα από τη γλώσσα που χρησιμοποιείται. Αυτό δεν αφορά μόνο το πώς αντιλαμβανόμαστε τα αρνητικά συναισθήματα -πιο θετικά συναισθήματα όπως η ευτυχία ή η αγάπη, επίσης, υποδηλώνονται με τις αλληγορίες για περιέκτες –τόσο στις ανατολικές όσο και τις δυτικές κουλτούρες. Διαπολιτισμικά φαίνεται να υπάρχει μια κοινή χρήση, από διαφορετικούς πολιτισμούς, του σώματος ως δοχείο για τα συναισθήματά μας. Μπορούμε να μιλήσουμε για τις κοινωνίες ως περιορισμένες, π.χ. όταν σκεφτόμαστε μια ευτυχισμένη κοινωνία, είναι σε αρμονία και ήσυχη- όταν δεν είναι, βρίσκεται σε σημείο βρασμού. Αυτό καταδεικνύει ότι μέρος της ισχύος του κλουβιού ως δοχείο-αλληγορία είναι το ότι υποδηλώνει μια πολύ συναισθηματική και σπλαχνική απόκριση στη σκέψη μας.

Όταν κοιτάξουμε πιο συγκεκριμένα τα κλουβιά, σαν συγκεκριμένη παραλλαγή του δοχείου-αλληγορία, υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι. Δεδομένου ότι στην παρούσα έρευνα, ενδιαφέρομαι για το κλουβί για πουλιά, θα αναφερθώ μόνο εν συντομία σε μερικούς τρόπους που τα κλουβιά χρησιμοποιούνται σε διαφορετικά πλαίσια.

Τα κλουβιά έχουν τόσο περιοριστικές όσο και προστατευτικές λειτουργίες στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται. Η πιο συνήθης έννοια είναι περιοριστική: «Μια δομή με ράβδους ή σύρματα μέσα στην οποία τα πτηνά ή άλλα ζώα περιορίζονται». Τα κλουβιά περιορίζουν την ελευθερία κατά τον τρόπο με τον οποίο περιορίζουν την κίνηση. Ωστόσο, τα κλουβιά είναι διαφορετικά από άλλα είδη φυλάκισης επειδή επιτρέπουν τόσο ο φυλακισμένος όσο και ο φύλακας να βλέπουν ο ένας τον άλλον. Ο φυλακισμένος έχει μόνιμη επίγνωση του τί βρίσκεται στην άλλη πλευρά – η γοητεία της ελευθερίας.

Ο Paul Duro, στην συζήτηση για την ρητορική των πλαισίων ως ένα εννοιολογικό όχημα στον τρόπο σκέψης μας, επιχειρηματολογεί ότι τα «πλαίσια» δημιουργούν το νόημά τους, τόσο σε ό, τι περιέχουν, όσο και σε ό,τι κρατούν απ’ έξω. Το προστατευτικό κλουβί είναι κάτι που κρατά τον κίνδυνο έξω από αυτό. Ίσως η πιο εντυπωσιακή εκδοχή αυτού είναι το κλουβί για να βλέπεις υποβρυχίως καρχαρίες, έως κάτι πιο προσιτό όπως ένα φωτιστικό από σύρμα, ή ακόμα και η ανθρώπινη καρδιά που βρίσκεται μέσα σε ένα κλουβί από πλευρά. Όλα αυτά δείχνουν ότι τα κλουβιά μπορούν να οριστούν από αυτό που κρατούν απ’ έξω, καθώς και από αυτό που περιορίζουν εντός τους.

Η παράνοια είναι σχετική. Εξαρτάται από το ποιος έχει κλειδώσει ποιόν και μέσα σε τι κλουβί.  (Ray Bradbury)

Όταν μιλάμε για πολιτικά όρια, το κλουβί είναι μια συχνή αλληγορία. Ο Graeme Morton, όπως και άλλοι, διερευνά την περίπτωση της Σκωτίας ως ένα χρυσό κλουβί στην ανάπτυξή της. Επίσης, το κλουβί έχει συνδεθεί με τις συζητήσεις για τη βρετανική μετανάστευση. Ακόμη έχει χρησιμοποιηθεί από τον Rashid Khalidi ως αλληγορία για την ιστορία του παλαιστινιακού λαού, ή στην Αυστραλία για την αξιοπιστία των πολιτικών υποσχέσεων. Υπάρχουν πολλά ακόμη παραδείγματα από τους πολιτικούς λόγους. Εδώ μπορούμε να δούμε τόσο τις προστατευτικές πτυχές όσο και τις περιοριστικές πτυχές του συμβολισμού του κλουβιού μέσα από αυτά τα παραδείγματα για το πώς μιλάμε για την κοινωνία και την πολιτική. Το πώς μιλάμε για τις κοινωνίες μας συλλογικά μπορεί να περιέχεται μέσα στο δοχείο-αλληγορία.

ΚΥΡΙΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΛΟΥΒΙΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΑΜΕ

Τα κλουβιά εξακολουθούν να υποδηλώνουν την ύπαρξη ζώων μέσα σε αυτά ως πρωταρχική σκέψη. Υπάρχουν πολλές δραστικές αιτίες που υποστηρίζουν πιο ανθρώπινη μεταχείριση των κατοικιδίων, των εμπορικών ζώων και όσων βρίσκονται σε ζωολογικούς κήπους. Η παγκόσμια στάση απέναντι στα ζώα που βρίσκονται μέσα σε κλουβιά δεν είναι η ίδια, δεδομένου ότι έχει υπάρξει μια αυξανόμενη τάση να αντιλαμβανόμαστε τα κλουβιά ως αρνητικά στο δυτικό κόσμο.

Όταν σκεφτόμαστε ζώα σε κλουβιά, ήταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που καθόρισε το πρότυπο για τις μονομαχίες μέσα σε κλουβιά για ψυχαγωγία. Τα κολοσσαία είχαν θεάματα με σκληρότητα που αφορούσαν φυλακισμένα σε κλουβιά ζώα και ανθρώπους.

Αυτή η παράδοση των αγώνων μέσα σε κλουβιά σώζεται μέχρι σήμερα σε μια σχετικά πιο παντομιμική μορφή στην επαγγελματική πάλη:

«Τα κλουβιά είναι μια από τις παλαιότερης μορφής περιβόλους που χρησιμοποιούνται στην επαγγελματική πάλη. Σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς, η πρώτη μάχη σε κλουβί οποιουδήποτε είδους πραγματοποιήθηκε στις 25 Ιουνίου του 1937 στην Ατλάντα, της Τζώρτζια. Αυτός ο αγώνας έγινε μέσα σε ένα ρινγκ που περιβαλλόταν από κοτετσόσυρμα, προκειμένου να κρατήσει μέσα τους αθλητές και οποιαδήποτε πιθανή παρεμβολή έξω.

Η WWE έχει τέσσερις τύπους «αγώνα σε κλουβί», τον καθένα με τους δικούς του κανόνες, έθιμα και μύθους. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ορισμένες από τις ρωμαϊκές παραδόσεις συνεχίζουν με παράνομους υπόγειους αγώνες να εξακολουθούν να λαμβάνουν χώρα και σήμερα, π.χ. λάτρεις της πάλης πλήρωναν $300 τη βραδιά για να παρακολουθήσουν άνδρες σε παράνομους αγώνες σε κλουβί στη Μελβούρνη της Αυστραλίας το 2013.

Μετάφραση-απόδοση Κ.

(Συνεχίζεται…)

[1]. Γλώσσα που ομιλείται στη Σενεγάλη, την Γκάμπια, την Μαυριτανία, αλλά και η γλώσσα της φυλής Γουολόφ.

 

Η Σημειωτική του Κλουβιού για τα Πουλιά (Β΄)

ΦΥΛΑΚΙΣΗ

«Οι φυλακές είναι οι ναοί όπου οι διάβολοι μαθαίνουν να λυμαίνονται. Κάθε φορά που γυρίζουμε το κλειδί στρίβουμε το μαχαίρι της μοίρας, γιατί κάθε φορά που κλείνουμε σε ένα κλουβί έναν άνθρωπο τον κλείνουμε μέσα με μίσος». (Gregory David Roberts, Shantaram)

Η λέξη jail ή gaol(φυλακή) έχει ετυμολογική ρίζα στην λατινική cavea«cage» (κοίλο, «κλουβί»). Ωστόσο, δεν χρησιμοποιείται η λέξη κλουβί, καθώς αυτό είναι παρωχημένο, σε μια πιο «συγχωρητική και προοδευτική κοινωνία», που «πιστεύει» στην αποκατάσταση του πληθυσμού των φυλακών της. Ονομάζοντας cell «κελί» το δωμάτιο της φυλακής, το συγκρίνουμε με το κελί του μοναχού, ένα μέρος για περισυλλογή και βελτίωση. Αν και η λέξη cell προέρχεται από την λατινική λέξη για το δωμάτιο -«cella», ο ρόλος των εκκλησιών στις φυλακές προτείνει αυτή τη συσχέτιση.

Υπάρχει, ακόμα, μια παράδοση στα δικαστικά συστήματα όπου γίνεται αναφορά στο κλουβί του εναγόμενου. Ο Μ. Cherif Bassiouni πρότεινε ότι η αιτία γι’ αυτά προερχόταν από τον Μεσαίωνα. «Το αρχικό σκεπτικό για να γίνει αυτό ήταν ο φόβος ότι οι ποινικοί κατηγορούμενοι θα επιτεθούν ή θα εκφοβίσουν τους μάρτυρες ή τους δικαστές». Ή από μια άλλη σκοπιά, είναι ένας τρόπος για να πούμε ένοχοι μέχρι αποδείξεως του εναντίου.

Ίσως η πιο σκληρή χρήση του «κλου­βιού» ήταν σε μια πρακτική που είναι γνωστή ως Gibbeting, όπου ο δράστης ήταν κρεμασμένος σε ένα σιδερένιο κλουβί μέχρι να πεθάνει και να αποτελεί μέσο παραδειγματισμού από το κράτος.

Μια από τις πιο διάσημες πολιτικές χρήσεις αυτής της τιμωρίας ήταν στο Mnster, της Γερμανίας, όπου τα κλουβιά βρίσκονται ακόμα κρεμασμένα στο κέντρο της πόλης.

Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων σε όλη την Ευρώπη, τα κρεμάμενα κλουβιά ήταν η θανάσιμη τιμωρία των ηγετών των Αναβαπτιστών:

Η ηγεμονία των Αναβαπτιστών προέκυψε ως αποτέλεσμα της ριζοσπαστικοποίησης του κινήματος της Μεταρρύθμισης στο Mnster. Τον Μάρτιο του 1533 το Mnster είχε γίνει μια προτεσταντική πόλη, και δέχτηκε την επίθεση του καθολικού επίσκοπου, ο οποίος ήταν επίσης ο προσωρινός εγκαθιδρυμένος κυβερνήτης της πόλης. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων, οι ριζοσπάστες Αναβαπτιστές κέρδιζαν όλο και μεγαλύτερη υποστήριξη. Τον Φεβρουάριο του 1534 κέρδισαν την πλειοψηφία στο δημοτικό συμβούλιο και δήλωσαν ότι το Mnster θα γίνει η «Νέα Ιερουσαλήμ». Η πολιορκία γύρω από την πόλη γινόταν όλο και πιο ασφυκτική, και καθώς δεν υπήρξε εξωτερική στήριξη, τελικά, μέσω της προδο­σίας και μετά από αρκετές αποτυχημένες προσπάθειες, ο Επίσκοπος ανακατέλαβε την πόλη στις 24 Ιουνίου του 1535.

Τρία σιδερένια «κλουβιά» κρεμάστηκαν από τον πύργο του Αγίου Lamberti με τα λείψανα των ηγετών του κινήματος των Αναβαπτιστών που εκτελέστηκαν στο Prinzipalmarkt στις 22 Γενάρη του 1536, αφού υποβλήθηκαν σε παρατεταμένα βασανιστήρια.

Η ομάδα συγγραφής Luther Blisset/Wu Ming λέει μία ιστορία για αυτό το γεγονός στο συνεργατικό ιστορικό μυθιστόρημα με τίτλο Q.

Η τελευταία αγγλική χρήση αυτού του κλουβιού ήταν το 1832:

Στις 3 Αυγούστου κρεμάστηκε μέσα σε κλουβί ο William Jobling, για τη δολοφονία του Nicholas Fairless. Κρεμάστηκε στο Jarrow Slake στις 6 Αυγούστου, και το βράδυ της 31ης κλάπηκε και εξαφανίστηκε από αγνώστους.

Σήμερα η φυλάκιση των ανθρώπων έχει γίνει μια μεγάλη επιχείρηση, σχεδόν βιομηχανία, σε ορισμένες χώρες. Οι ΗΠΑ έχουν περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια ανθρώπους πίσω από τα κάγκελα και αυτός ο αριθμός αυξάνεται συνεχώς. Στο τέλος του 2012, «υπήρχαν 4.575 φυλακές σε λειτουργία στις ΗΠΑ, τέσσερις φορές περισσότερες από τη δεύτερη θέση που κατέχει η Ρωσία με 1.029».

Φέτος (2014), ένας καλλιτέχνης από τη Νέα Υόρκη μετέτρεψε το στούντιο-διαμέρισμά του στον τελευταίο όροφο πολυκατοικίας σε κελί, προσφέροντας στους «τροφίμους» μια εμπειρία φυλάκισης προς 1 δολάριο τη βραδιά, κάτι μεταξύ ποινικού-τουρισμού και μιας μοναδική Airbnbs[1] εμπειρίας.

Ο καλλιτέχνης δήλωσε ότι: «Οι περισσότερες νύχτες του Αυγούστου έχουν ήδη κλείσει και τα κενά του Σεπτεμβρίου φαίνεται να γεμίζουν γρήγορα». Ο καλλιτέχνης λέει ότι το τελευταίο έργο του, το οποίο έχει ως στόχο να ειδοθεί και  ως ψυχολογική εμπειρία, αντιπροσωπεύει το πώς ένιωσε όταν έφτασε στις «ΗΠΑ ως μετανάστης, γιατί στο μυαλό του, ο καθένας ζει σε ένα κλουβί».

ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΛΟΥΒΙΟΥ

«Ο Θεός αγαπούσε τα πουλιά και εφηύρε τα δέντρα. Ο άνθρωπος αγαπούσε τα πουλιά και εφηύρε τα κλουβιά»  (Jacques Deval)

Φαίνεται ότι είχαμε πάντα έναν ενθουσιασμό για τα κλουβιά των πουλιών ή ίσως, για τα πουλιά μέσα σε κλουβιά. Ένα από τα πρώτα «κλουβιά για πουλιά» χτίστηκε από τους ινδιάνους Paquime, στον ποταμό Casas Grandes, της προ-Κολομβιανής κοινότητας Puebloan, όπου γύρω στα 900-1340 ν.χ. έκαναν αναπαραγωγή του κόκκινου παπαγάλου Μακάο (Αρά), σε ένα ειδικό κτίσμα για αυτή τη λειτουργία. Οι αρχαίοι Έλληνες, οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί έχουν όλοι παραδείγματα με πουλιά σε κλουβιά στη λογοτεχνία και την κεραμική τους.

«Έχουμε αρχίσει να περιορίζουμε στη φυλακή τα ζώα στα οποία είχε παραχωρηθεί η φύση του ουρανού.» (Πλίνιος)

Ώσπου να φθάσουμε στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία, υπήρξε μια αυξανόμενη τάση έκθεσης συλλογών μεταξύ της αριστοκρατίας. Η διασύνδεση του κύρους με τον συμβολισμό του κλουβιού για πουλιά επιβιώνει ως σήμερα. Ο Φρέντερικ Τζόουνς πιστεύει ότι τα ωδικά πτηνά μέσα σε σπίτια ήταν κάτι μοναδικά ρωμαϊκό:

Από την ύστερη Δημοκρατία κι έπειτα, υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία για κλουβιά πουλιών, ως χαρακτηριστικό διακοσμητικό στοιχείο εσωτερικού χώρου, τόσο στην πεζογραφία και την ποίηση, όσο και σε μια ποικιλία μουσικών ειδών, αλλά και σε περιορισμένο αριθμό στη ρωμαϊκή τέχνη. Το φαινόμενο αυτό είναι κάτι νέο και εμφανώς Ρωμαϊκό. Προχωρώντας στον 13ο αιώνα, μπορούμε να βρούμε κλουβιά πουλιών σε ευφάνταστες σκηνές (βλέπε χειρόγραφο MS Bodley 764).

Ο Richard Randall πιστεύει ότι: «Το ενδιαφέρον για παράξενα και πολύχρωμα πουλιά και ζώα στη μεσαιωνική δυτική Ευρώπη ήταν μια έκφραση του ενθουσιασμού για το ασυνήθιστο, τα τέρατα, για το παράξενο και το εξωτικό». Εκείνη την εποχή, όλο και περισσότερο αναφέρονται τα πουλιά σε κλουβιά ως μέρος των εξόδων και των λογαριασμών των αποθεμάτων στα κάστρα της Ευρώπης.

Τα κλουβιά για πουλιά συνέχισαν να είναι ένα σύμβολο κύρους κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα τόσο στην Δύση όσο και την Ανατολή.

Ένας τρόπος αντίληψης της παρου­σίας τους είναι ότι μιλούσαν για την κοσμικότητα των ιδιοκτητών τους. Παρά το γεγονός ότι ήταν αποδεκτά ως σύμβολα κύρους, η παρουσία τους ήταν κίνητρο από μόνο του, σε πολλές πολιτιστικές τάσεις. Τα περισσότερα έργα ζωγραφικής της εποχής τα δείχνουν ως αντικείμενα με εξέχουσα θέση και νόημα μέσα στις συνθέσεις. Σε έναν κόσμο χωρίς ραδιόφωνο, θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος για τη δημιουργία μιας διαφορετικής ατμόσφαιρας σε ένα σπίτι. Είναι επίσης πιθανό ότι υπήρχαν περισσότερο πρακτικοί λόγοι για την ύπαρξη που­λιών σε κλουβιά, εκτός από την αισθητική. Ήταν επίσης ένα φορητό κελάρι: «Οι γυρολόγοι πουλούσαν κλουβιά κατά μήκος των δρόμων, καθώς και πουλιά, και οι μάγειρες διατηρούσαν πουλερικά που τα πάχαιναν μέσα σε αυτά έξω από τα κελάρια τους».

Τα κλουβιά πουλιών είναι μια παγκόσμια μορφή τέχνης. Είναι εύκολο να εντοπιστούν πολλές διαφορετικές παραδόσεις των πρώτων κλουβιών για που­λιά:

Υπάρχουν πολλά σάιτ αφιερωμένα στις πιο σύγχρονες μορφές κλουβιών για πουλιά στο διαδίκτυο- τόσα πολλά που δεν είναι απαραίτητη αυτή η συζήτηση με παραδείγματα της διεισδυτικότητας τους στους πολιτισμούς. Παρά ταύτα, μπορούμε να κάνουμε δύο παρατηρήσεις σχετικά με το ρόλο τους.

  1. Πολλές δυτικές κουλτούρες έχουν σταματήσει σε μεγάλο βαθμό τη διατήρηση πουλιών σε κλουβιά για φαγητό, ενώ αυτό αποτελεί ακόμη παράδοση στην Ανατολή. Αυτό μπορεί να καταδείξει το πως αντιλαμβάνονται οι δυτικοί πολιτισμοί το κλουβί ως αντικείμενο κύρους παρά ως ένα χρηστικό αντικείμενο.
  2. Η χρήση του «καναρινιού σε κλουβί», που λειτουργούσε ως σύστημα προειδοποίησης στα ορυχεία, για τοξικά αέρια, σταμάτησε το 1986.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν φυλακίζουμε πλέον πουλιά. Τα Ηνωμένα Έθνη εκτιμούν ότι υπάρχουν περισσότερα από 21 δισεκατομμύρια κοτόπουλα στον πλανήτη σήμερα, με τη συντριπτική πλειοψηφία αυτών να βρίσκονται σε κλουβιά.

Η γοητεία των εξωτικών πουλιών αποτελεί σήμερα μέρος μιας παράνομης επιχείρησης ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής είναι σήμερα η τέταρτη πιο προσοδοφόρα επιχείρηση του διεθνούς εγκλήματος μετά τα ναρκωτικά, τα όπλα και την εμπορία ανθρώπων. Εκτιμάται μεταξύ 10 και 20 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο, αν και μεγάλο μέρος από αυτό το εμπόριο προορίζεται για συλλογή τμημάτων του σώματος των ζώων για τις ασιατικές αγορές για «φυσικές θεραπείες». Πολλές χώρες, όπως η Αυστραλία και Νοτιοαφρικάνικα κράτη προσπαθούν να ελέγξουν αυτό το παράνομο εμπόριο πουλιών.

ΤΙ ΣΥΜΒΟΛΙΖΕΙ ΕΝΑ ΚΛΟΥΒΙ ΓΙΑ ΠΟΥΛΙΑ;

Σε πολλά συστήματα αξιών και θρησκειών, το πουλί είναι το σύμβολο της ψυχής. Έτσι, ένα πουλί μέσα σε κλουβί απευθύνεται σε μια άρρωστη εσωτερική ζωή ή ψυχή. Αυτή ήταν μια σκέψη που εκφράστηκε από τον Carl Jung, όσον αφορά την ανάδειξη της αίσθησης του εγκλωβισμένου πνεύματος:

«Τι χρησιμότητα έχει τώρα η υψηλή θέση του και ο ανοιχτός ορίζοντας του, όταν ίδια η αγαπημένη του ψυχή μαραζώνει στη φυλακή;»

Αυτή η αίσθηση της χαμένης ελευθερίας πλησιάζει την ανάλυση ονείρων με κλουβιά πουλιών, όπου το πουλί είναι το σύμβολο της εσωτερικής ελευθε­ρίας μας. Όταν δίνουμε την ελευθερία στο πουλί στα όνειρά μας αισθανόμαστε ελαφρύτερα. Όταν σκεφτόμαστε τα πουλιά, πολλά από τα γλωσσικά ιδιώματά μας αναφέρονται στην ελευθερία τους: ελεύθερος / η σαν πουλί, κάλλιο πουλάκι στο κλαδί παρά γαλιάντρα στο κλουβί, κάλλιο ελεύθερο πουλί παρά λιοντάρι στο κλουβί, άπιαστα πουλιά χίλια στον παρά κλπ. Ο Φρέντερικ Τζόουνς, από την άλλη, πιστεύει ότι ακόμη και το πουλί μέσα σε κλουβί υποδηλώνει την «ελευθερία»:

«Το πουλί, ακόμη και όταν εγκλωβίζεται, παραμένει ένα σύμβολο της ελευθερίας και ένα ερέθισμα για τη σκέψη, για τη σχέση μεταξύ της ελευθερίας και της ανθρώπινης κοινωνίας».

Μετάφραση-απόδοση Κ.

(Συνεχίζεται…)

[1]. Σάιτ όπου διαφημίζεις το σπίτι σου για να το ενοικιάζεις κατά τα διαστήματα που δεν το κατοικείς.

Η Σημειωτική του Κλουβιού για τα Πουλιά (Γ’)

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ;

Έχουν μήπως έναν ιδιαίτερο συμβολισμό εδώ; Ενώ εστιάσαμε σε ένα τύπο κλουβιού, υπάρχουν εδραιωμένες παραδόσεις με κλουβιά για πεταλούδες ή καλλιέργειες για πεταλούδες, φάρμες, (κλουβιά ενυδρεία για ψάρια). Ωστόσο, φαίνεται να υπάρχει φυσική σύνδεση στην καταλληλότητα των πουλιών να βρίσκονται σε κλουβιά στα πολιτιστικά χρονικά.

Ο λόγος που τα πουλιά έχουν τόσο έντονη απήχηση έχει διερευνηθεί από τον Leonard Lutwack:

«… Από όλα τα άγρια ζώα, το πουλί ήταν πάντα πιο κοντά στην ανθρωπότητα επειδή μεγάλο μέρος της ζωής του μπορεί εύκολα να παρατηρηθεί και να εκτιμηθεί. Η ικανότητα πτήσης και το κελάηδισμα κάνουν εξαιρετικά αισθητή την παρουσία των πουλιών σε κάθε είδους περιβάλλον… αυτά είναι τα χαρακτηριστικά που τα καθιστούν οικεία σε μας, η πτήση και το κελάηδισμα- εξακολουθούν να διατηρούν έναν αέρα μυστηρίου που ξεχωρίζει τα πουλιά από τα άλλα ζώα. [Αυτή] η οικειότητα και η υπερβατικότητα [έχουν] προσδώσει στα πουλιά ένα ευρύτερο φάσμα εννοιών και συμβολισμού στη λογοτεχνία περισσότερο από κάθε άλλο ζώο.»

Ίσως είναι αυτή η ταύτιση με τα ίδια τα πουλιά που έχει οδηγήσει σε περισσότερες αρχιτεκτονικές μορφές κλουβιών – σαν να ήταν άνθρωποι. Παρά το γεγονός ότι αυτό αντανακλά, επίσης, μια προβολή της δικής μας αστικής ζωής – ότι τα σπίτια μας είναι κλουβιά, όπως συζητήθηκε παραπάνω.

Μια κεντρική θεώρηση, είναι ότι αυτή η στενή σχέση με τον άνθρωπο φαίνεται να καθοδηγείται περισσότερο από τους ήχους που κάνουν τα πουλιά πάρα από την εμφάνισή τους. Στη Νοτιοανατολική Ασία, μπορούμε να δούμε πολιτιστικά φεστιβάλ που γιορτάζουν αυτή τη φύση τραγουδιού.

Δεν είναι μόνο το τραγούδι. Ως κοινωνικά ζώα τρέφουμε έναν ιδιαίτερο ενθουσιασμό για το μόνο ζώο που μπορεί να «μιλήσει» σαν εμάς, γεγονός που έχει αποτελέσει χιουμοριστικό θέμα της λαϊκής κουλτούρας.

Στο άλλο άκρο, αυτό της «υψηλής» κουλτούρας, ο Μότσαρτ είχε μια ιδιαίτερη σχέση με ένα κατοικίδιο ψαρόνι που τον ενέπνεε. Στις 27 Μαΐου του 1784 αγόρασε το ψαρόνι του και τρία χρόνια μετά το έθαψε με μεγάλη επισημότητα και τιμές. Το ψαρόνι του Μότσαρτ ήταν ένα ευρωπαϊκό ψαρόνι. Ήταν το πουλί που ο Σαίξπηρ εξύψωσε για τη φωνή και το τραγούδι του – ως αποτέλεσμα 200 ψαρόνια εισήχθησαν τη δεκαετία του 1890 για να υποστηρίξουν θεατρικές παραγωγές στη Νέα Υόρκη. Ξεφεύγοντας από τα κλουβιά τους, έκαναν τον πληθυσμό τους στις ΗΠΑ να υπερβαίνει τα 200 εκατομμύρια σήμερα.

Τις ανθρώπινες ιδιότητες του που­λιού μπορούμε, επίσης, να τις δούμε στο πώς περιγράφουμε τις οικογέ­νειες των διαφορετικών ειδών πουλιών. Υπάρχουν αυτά που είναι περισσό­τερο γνωστά με ανθρώπινες φωνές ή πιο ανθρώπινη σκέψη, περιγράφονται πιο ανθρωπόμορφα και συναισθηματικά: ζουν σε ομάδες και αποικίες, όπως κουκουβάγιες, κίσσες, τρυγόνια, κότες, παπαγάλοι, πιγκουίνοι, σπίνοι, κορυδαλλοί, βροχοπούλια κλπ., πρωταγωνιστούν σε ρόλους, όπως κουκουβάγια-δασκάλα, πιγκουίνος-μαέστρος κτλ.

Η ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΛΟΥΒΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

Για να συνοψίσουμε τη συζήτηση αυτή, τα κλουβιά έχουν απήχηση σε μας επειδή αντανακλούν τα κύρια στοιχεία της σύγχρονης ζωής: την ελευθερία και την πειθαρχία. Χρησιμοποιούμε κλουβιά – αλληγορίες, σε ένα ευρύ φάσμα της σκέψης, πολλές από αυτές συναισθηματικές. Τα κλουβιά προκαλούν μια αίσθηση ότι είτε περιορίζουν την ελευθερία μας, είτε μας προστατεύουν. Τα κλουβιά που­λιών έχουν πολλές πιθανές προεκτάσεις, αλλά μπορούμε να κάνουμε κάποιες παρατηρήσεις:

  1. Υπάρχει μια παράδοση με κλουβιά πουλιών που συνδέονται με την έκθεση του κοινωνικού κύρους – ιδιαίτερα γύρω από την ιδέα της συλλογής μεταξύ των κοινωνικών ελίτ.
  2. Τα κλουβιά των πουλιών είναι σύμβολα της απώλειας της ελευθερίας για το πουλί, αλλά και ένα πλαίσιο εκτίμησης του θαύματος της φύσης τους.
  3. Περιέχουν τα πουλιά, που είναι σύμβολα από μόνα τους, και η ανθρωπότητα έχει μια μακρά παράδοση που προβάλλει έννοιες στους φτερωτούς φίλους μας.

Όταν αρχίζουμε να εξετάζουμε τη χρήση του κλουβιού στο σύγχρονο δυτικό πολιτισμό, υπάρχουν κάποια πολύ συγκεκριμένα θέματα. Τα περισσότερα από αυτά περιστρέφονται γύρω από την λατρεία του όμορφου-πουλιού ως αντικείμενο κύρους.

Υπάρχει, επίσης, μια ισχυρή συσχέτιση του γυναικείου φύλου με τα πουλιά. Έτσι, από μια φεμινιστική σκοπιά, τα κλουβιά των πουλιών είναι σύμβολα της καταπίεσης.

«Τα ζώα συχνά γίνονται ρητά ή σιωπηρά οχήματα για σχόλια σχετικά με θέματα, λόγω της ευκολίας με την οποία συνδέονται αλληγορικά με ορισμένες ομάδες ανθρώπων, ειδικά εκείνων που φάνηκε να μοιράζονται την υποδεέστερη, εξαρτημένη θέση». (Louise E. Robbins)

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΚΛΟΥΒΙΑ ΠΟΥΛΙΩΝ

Υπάρχουν πολλές εμπορικές μάρκες που αντικαθιστούν το «όμορφο πουλί» με ένα μοντέλο στο κλουβί ως αντικείμενο του πόθου. Χρησιμοποιούν το κλουβί ως ένα πλαίσιο για την προβαλλόμενη θέση και επιθυμία τους, και την ίδια στιγμή θυμίζουν συμβολικά την αίγλη και την ελκυστικότητα του πουλιού.

Σαφώς, το πουλί ως αλληγορία για την θηλυκότητα είναι πολύ έντονο εδώ. Η αργκό για τις γυναίκες σε πολλές δυτικές κουλτούρες είναι chick (κότα, που σημαίνει «γκόμενα») ή bird («πουλί»). Ενώ αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί θετικά από τις γυναίκες, μπορεί, επίσης, να είναι υποτιμητικό από τους άνδρες απορριπτικά «chick flicks’» (ταινία για γκόμενες) ή «chick lit» (λογοτεχνία για γκόμενες). Η υπερπροστατευτικότητα των μητέρων αναφέρεται ως mother hens’ «η μητέρα κότα». Στα ιδιώματα, τις παροιμίες, χρησιμοποιούνται τα ζώα ως αναλογίες, «οι γυναίκες τρώνε σαν σπουργίτια, οι άνδρες τρώνε σαν γουρούνια». Στα γαλλικά, η αργκό για την πόρνη είναι grue, που σημαίνει το πουλί γερανός, επειδή και οι δύο έχουν συνήθως το ένα πόδι πάνω και λυγισμένο, σε αναμονή.

Ο όρος που χρησιμοποιούμε για τα αλκοολούχα ποτά, εκεί όπου οι νέοι άνδρες και γυναίκες φλερτάρουν, λέγεται cocktail (κοκτέιλ, ουρά κόκκορα). Υπάρχουν πολλές πιθανές προελεύσεις αυτής της λέξης, με ρίζες που πιστεύεται ότι είναι στη Μεγάλη Βρετανία και τις ΗΠΑ, από το να είναι η περιποιημένη σε κοτσίδα ουρά ενός αλόγου, τα απομεινάρια του πάτου του βαρελιού που αναμίγνυαν οι ταβερνιάρηδες ή από έναν κόκορα που κυνηγάει την ουρά του. Το ότι σκεφτόμαστε τις γυναίκες σαν πουλιά μπορεί να το δει κανείς στο χώρο της μόδας –κυρίως της υψηλής ραπτικής– αφού τα κλουβιά των πουλιών είναι σύμβολα κύρους για τους πλούσιους από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Αν κοιτάξουμε την ιστορία της μόδας, μπορούμε να δούμε ότι η μόδα των γυναικών έμοιαζε περισσότερο ορνιθόμορφη μεταξύ των περισσότερων κοινωνικών ομάδων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Αυτό μπορεί να έχει συμβάλει στην προέλευση αυτής της κοινωνικής αντίληψης.

Υπάρχει, βέβαια, μια άλλη ανάγνωση εδώ, ότι η πρώιμη μόδα ήθελε στην κυριολεξία τον εγκλωβισμό των γυναικών. Τα φορέματα με κρινολίνα που εμφανίζονται στη δεκαετία του 1840 ήταν κλουβιά, με έως και 8 μεσοφόρια πάνω τους. Προφανώς έδειχναν ανθρώπους με μια συγκεκριμένη κοινωνική κινητικότητα.

Σήμερα ένα μεγάλο μέρος των ορνιθομορφικών τάσεων της μόδας είναι τα στολίδια κεφαλής ως άκρως στυλιζαρισμένη κόμμωση που θυμίζει το φτέρωμα των πουλιών. Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί εθνογραφικά στο Lexus Marquee – The Birdcage – στο Melbourne Cup της Αυστραλίας.

Φυσικά, η ειρωνεία εδώ είναι ότι στη φύση, το αρσενικό μεταμφιέζεται και εργάζεται σκληρά για την προσοχή του θηλυκού, και το θηλυκό είναι είτε «μονότονο» είτε φυσικό, ανάλογα με την ματιά σας.

ΠΟΥΛΙΑ ΩΣ ΘΗΡΑΜΑΤΑ

Υπάρχουν πολλές «κωμικές» ατάκες για «μπούτια» και «στήθη», μέσα από αυτούς τους συσχετισμούς με τα πουλερικά. Οι γυναίκες γίνονται αντιληπτές ως αντικείμενα για ανδρική κατανάλωση ή πιο αρνητικά μέσα από εικόνες που θυμίζουν τις χορεύτριες σε κλουβί – γυναίκες ως εμπόρευμα.

Αυτή τη θεματική με τη σκλαβιά των γυναικών σε κλουβιά έχει μια μακρά ιστορία, οι φανταχτερές ταινίες από τη δεκαετία του ’60 και του ’70 αποτελούν παραδείγματα.

Μπορούμε, επίσης, να βρούμε αυτό το σκεπτικό στην διαφήμιση. Η μάρκα ανδρικής μόδας «Manhattan University Row» είχε μια σειρά από διαφημίσεις στη δεκαετία του ’60 που πρότεινε ότι οι επιτυχημένοι άνδρες είχαν συλλάβει γυναίκες – αυτά είναι τόσο στερεότυπα, σωβινιστικά και σεξιστικά, που σχεδόν μοιάζουν να είναι κάποιου είδους σάτιρα σήμερα.

Οι ρίζες αυτού του τύπου σκέψης θα μπορούσαν να έχουν προέλθει από την εξωτική υπόσχεση για ανάκτορα χαράς για τους πρίγκιπες στη μυστηριώδη ανατολή. Τα χαρέμια ονομάζονταν «χρυσό κλουβί», γεμάτο με ελκυστικά «πουλιά». Η προέλευση της ιδέας του «χρυσού κλουβιού», γεμάτο με όμορφες και εξωτικές γυναίκες στη διάθεση των ανδρών, προέρχεται από την σύγχυση που επικρατούσε σχετικά με τις αντιλήψεις για τα οθωμανικά χαρέμια. Οι παραδόσεις σχετικές με τις γκέισες εμπίπτουν σε αυτό το πεδίο, μολονότι αυτές δεν είναι κατ’ ανάγκη σεξουαλικά υποταγμένες, όπως οι γυναίκες του οθωμανικού χαρεμιού. Το ότι οι διαφορετικοί πολιτισμοί έχουν όλοι αναπτύξει παρόμοιες αντιλήψεις για τις γυναίκες/πουλιά σε κλουβιά συνδέεται με ένα πραγματικό κοινό – υποκείμενο δοχείο-αλληγορία.

Τα κλουβιά για πουλιά χρησιμοποιούνταν, επίσης, για να συμβολίσουν την τραγουδίστρια chanteuse, που ιστορικά έδινε παραστάσεις για άνδρες.

Εναλλακτικά, το κλουβί έχει χρησιμοποιηθεί για να υποδηλώσει ένα χρόνο απελευθέρωσης και ωρίμανσης (και πάλι σε σχέση με τους άνδρες).

Ωστόσο, το κλουβί, ακόμη, υποδηλώνει μια αίσθηση φυλακής χωρίς διέξοδο, όπως απεικονίζεται στην δυναμική εκστρατεία κατά της πορνείας, που παραπέμπει στο κλουβί της αγχόνης.

Η ΜΟΔΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΛΟΥΒΙ

Είναι ενδιαφέρον το γεγονός, ότι ο κόσμος της μόδας αδιαφορεί για μεγάλο μέρος της αρνητικής εικόνας του κλουβιού. Σαφώς, υπάρχει ακόμα μια γοητεία και μαγεία στο να θυμίζεις το «όμορφο πουλί». Στην πραγματικότητα, στο χώρο της μόδας είναι εύκολο να βρεις εικόνες «κλουβιού» σε πολλές πλατφόρμες.

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ CHANEL

Από όλες τις μάρκες πολυτελείας, η Chanel έκανε την πιο συχνή χρήση της μεταφοράς και του συμβολισμού μέσω του κλουβιού (μολονότι έχει πολλούς άλλους τρόπους διαφήμισης). Μια από τις πιο διάσημες εκστρατείες της ήταν με την νεαρή τότε Vanessa Paradis, που απεικονίζεται σαν ένα παραδείσιο πουλί, όπου η ηθοποιός και τραγουδίστρια είναι κυριολεκτικά το πνεύμα του οίκου («L’ esprit de Chanel»). Η σωρευτική επίδραση της διαφήμισης είναι να προκαλέσει την αίσθηση της αίγλης, της γαλλικής κουλτούρας και του στυλ που πολλά ανταγωνιστικά προϊόντα πολυτελείας προσπαθούν να συσχετίσουν με τα προϊόντα τους.

Ο συμβολισμός αυτός έχει χρησιμοποιηθεί στην εξέλιξη της εικονογραφίας αυτής της εμπορικής μάρκας. Έχουν κατασκευάσει κοσμήματα που συμβολίζουν τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές πτυχές του συμβολισμού του κλουβιού: την απελευθέρωση και τον περιορισμό, πάντα με πολυτέλεια.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Εφ’ όσον σκεφτόμαστε με δοχεία-αλληγορίες, αντιλαμβανόμαστε τη σύγχρονη ζωή μας μέσα από την ελευθερία και την πειθαρχία. Το σημείο της έντασης είναι το πόσο παγιδευμένοι αισθανόμαστε στις σύγχρονες πόλεις που ζούμε.

Όταν το κλουβί αντιμετωπίζεται ως σύμβολο που θυμίζει το ρήμα εγκλωβίζομαι (ή με την άρνηση δεν…) θεωρούμε ότι μιλούμε για τη σύγχρονη ζωή. Το θετικό, σ’ αυτήν την κατάσταση, είναι να μην δείξουμε το κλουβί, αλλά το ότι βρισκόμαστε έξω από το κλουβί.

Όταν το κλουβί είναι ένα ανεξάρτητο σύμβολο, έχει σαν κύρια χροιά του ένα πλαίσιο για κάτι όμορφο, σπάνιο, λαμπερό, κομψό, δημοφιλές, πολύχρωμο και διασκεδαστικό. Αυτή όμως η λαμπερή ψευδαίσθηση που καλλιεργεί η εξουσία.

Μετάφραση-απόδοση Κ.

Από την ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 155 & 156, Δεκέμβριος 2015 & Ιανουάριος 2016

Σας ακούμε...

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: