Wayne Price: Το όραμα μπορεί να πραγματοποιηθεί

Το όραμα μιας ελεύθερης, δημοκρατικής και συνεργατικής κοινωνίας, έχει λοιπόν τις ρίζες τον στα αρχαία οράματα της ανθρωπότητας. Είναι το επιστέγασμα των αξιών που έθεσαν οι μεγάλοι δάσκαλοι, οι φιλόσοφοι, και οι θρησκευτικοί ηγέτες. Είναι η προέκταση των δημοκρατικών δικαιωμάτων που πρόταξαν οι μεγάλες αστικές δημοκρατικές επαναστάσεις (η αμερικανική επανάσταση, η γαλλική επανάσταση, κλπ.), και που εκφράστηκε στα πρώιμα κείμενα του «ουτοπικού» σοσιαλισμού. Τώρα, αυτοί οι στόχοι μπορούν να πραγματοποιηθούν. Στις επαναστάσεις τον παρελθόντος, ο λαός ανέτρεπε τους παλιούς του αφέντες, όμως λίγο αργότερα οι περισσότεροι άνθρωποι ήταν υποχρεωμένοι να επιστρέψουν στη δουλειά τους για να μην λιμοκτονήσουν. Ελάχιστοι είχαν την ελευθερία να ασχοληθούν με την επιστήμη, τα μαθηματικά, τον κοινωνικό συντονισμό, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, κλπ. Αντίθετα με τις προϊστορικές κοινωνίες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, υπήρχαν λίγα αγαθά που μετά βίας έφταναν για να καλύπτουν τις ανάγκες της μη-παραγωγικής ελίτ (και των μπράβων της) -όμως δεν υπήρχε ποτέ πραγματική αφθονία για όλους.

Τώρα οι άνθρωποι διαθέτουν την τεχνολογία ώστε η σκληρή εργασία που ήταν κάποτε απαραίτητη μπορεί να μειωθεί στο ελάχιστο και να την μοιραστούν όλοι. Είναι πλέον δυνατόν η (περισσότερη) εργασία να γίνει ένα μείγμα δημιουργικότητας, ευχάριστης δραστηριότητας και χρήσιμης εργασίας, όπως ήταν κάποτε ο χαρακτήρας της κάθε τέχνης. Οι σοσιαλιστικές κοινότητες μπορούν να αποφασίζουν πότε να χρησιμοποιήσουν τον αυτοματισμό, πάτε να χρησιμοποιήσουν μηχανές χαμηλής ισχύος, πότε να δουλέψουν χειρωνακτικά . Αντίθετα από την παρούσα χρήση που της επιφυλάσσουν οι κεντρικές εταιρείες και τα εθνικά-μιλιταριστικά κράτη, η βιομηχανική τεχνολογία πλέον μπορεί να οργανωθεί διαφορετικά ώστε να στηρίξει τις αυτό-οργανωμένες κοινότητες και βιομηχανίες. Χάρη στα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, οι αποκεντρωμένες ομαδοποιήσεις μπορούν πλέον να συντονίζονται από τα κάτω. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα ελεύθερου χρόνου για τον καθένα, ώστε να μπορεί να συμμετέχει στις συνελεύσεις όπου παίρνονται συλλογικές αποφάσεις, χωρίς να ξοδεύει όλο τον ελεύθερο χρόνο του. Έτσι οι άνθρωποι θα μπορούν να επιλέγουν τον τρόπο ζωής τους, και τις δραστηριότητές τους.

Παρόλα αυτά, επειδή η σοσιαλιστική επανάσταση έχει καθυστερήσει, αυτή η παντοδύναμη τεχνολογία κρύβει και τρομερές απειλές. Βρίσκεται εγγεγραμμένη σε ένα κοινωνικό σύστημα το οποίο θεμελιώθηκε πάνω στη σπανιότητα και την έλλειψη των αγαθών, το οποίο διένειμε -και διανέμει-τον κοινωνικό πλούτο ανάμεσα σε ανταγωνιζόμενες καπιταλιστικές εταιρείες και το οποίο διαίρεσε τον κόσμο σε πολεμοχαρή εθνικά κράτη. Βρίσκεται σε ένα καπιταλιστικό σύστημα το οποίο επιδιώκει διαρκώς να επεκτείνεται και να αναπτύσσεται ποσοτικά, συσσωρεύοντας διαρκώς κεφάλαιο χωρίς να υπολογίζει κανένα κοινωνικό και οικολογικό κόστος.

Η κακή χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας είναι εμφανής στα πυρηνικά όπλα. Μέχρι στιγμής τα καπιταλιστικά κράτη απέφυγαν τον πυρηνικό πόλεμο, επειδή οι εξουσιαστές φοβήθηκαν τα αποτελέσματα. Ένας «μικρής» κλίμακας πυρηνικός πόλεμος -ακόμη και μια μονομερής ενέργεια- δεν πρόκειται να δημιουργήσει απλά κάποια τοπικά καταστροφικά αποτελέσματα μέσα από τεράστιες εκρήξεις, αλλά θα εκτοξεύσει στην ατμόσφαιρα ραδιενεργή σκόνη και συντρίμμια που θα επηρεάσουν όλη την υφήλιο. Μπορεί να προκαλέσει «πυρηνικό χειμώνα», μην επιτρέποντας στις ακτίνες του ήλιου να φτάσουν στη γη με αποτέλεσμα να καταστραφεί ο πολιτισμός ή ακόμα και να αφανιστεί το ανθρώπινο είδος (και άλλα είδη).

Αυτό τελικά αποφεύχθηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Όμως οι συμβατικοί πόλεμοι συνεχίζονται ανελέητοι ανά την υφήλιο, και τα πυρηνικά όπλα εξαπλώνονται και αναβαθμίζονται. Η παγκόσμια καπιταλιστική τάξη δεν μπόρεσε ούτε να τις περιορίσει ούτε να τις καταργήσει. Αρκεί λοιπόν μια και μόνο πυρηνική έκρηξη για να μας εξαφανίσει δια παντός. Αυτά λοιπόν τα κράτη και αυτή η παγκόσμια άρχουσα τάξη πρέπει να αφοπλιστούν από τούς εργαζόμενους του κόσμου.

Ταυτόχρονα, η καπιταλιστική κακό-διαχείριση της τεχνολογίας προκαλεί οικολογικές καταστροφές: βιολογικά είδη εξαφανίζονται, ο αέρας, η γη, το νερό και οι τροφές μολύνονται, και ακόμη χειρότερα βιώνουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη . Προς το παρόν, αυτό εκδηλώνεται με ακραία καιρικά φαινόμενα, καταιγίδες, πλημμύρες, ξηρασίες και πυρκαγιές. Οδηγεί όμως με μαθηματική ακρίβεια σε ακραία θερμικά επίπεδα, στα οποία ο άνθρωπος και οι άλλοι έμβιοι οργανισμοί δεν έχουν δοκιμαστεί. Το αν θα επιζήσει λοιπόν ο πολιτισμός, παραμένει ένα ζήτημα αναπάντητο.

Το πρόβλημα είναι ότι ο καπιταλισμός εξ’ ορισμού πρέπει να αυξάνει και να συσσωρεύει διαρκώς, αλλιώς καταρρέει.’Όμως ο κόσμος της οικολογίας έχει ακριβώς την αντίθετη ανάγκη. Χρειάζεται ένα σταθερό, ισορροπημένο σύστημα που δεν είναι προσανατολισμένο στην ανάπτυξη -ή τουλάχιστον όχι στην ποσοτική ανάπτυξη μιας διαρκώς μεγαλύτερης παραγωγής. Οι ποιοτικές βελτιώσεις και η αυξημένη πολυπλοκότητα είναι τελείως άλλο ζήτημα. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε μια βαθιά, μια ριζική αντίφαση . Ο βιομηχανικός μας πολιτισμός βασίζεται στην ολοένα αυξανόμενη χρήση ορυκτών καυσίμων,τα οποία είναι περιορισμένα και μη-ανανεώσιμα, μολύνουν,και προκαλούν παγκόσμια υπερθέρμανση. ‘Όμως ούτε οι πετρελαϊκές εταιρείες, ούτε η τάξη των καπιταλιστών στο σύνολό της είναι διατεθειμένες να βάλουν ένα τέλος σε αυτό το αδιέξοδο σύστημα: «ανάπτυξη ή θάνατος».

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι θεωρητικοί τον καπιταλισμού υποστήριξαν πως είχαν λύσει τις αντιφάσεις τον καπιταλισμού. Θα υπήρχε αιώνια ευημερία (τουλάχιστον στα βιομηχανικά ιμπεριαλιστικά έθνη) με ελεγχόμενους επιχειρηματικούς κύκλους (ανάπτυξης και ύφεσης). Αυτό θα γινόταν εφικτό μέσα από μια μετριοπαθή κυβερνητική παρέμβαση στην οικονομία (επιχειρηματικά κίνητρα, φορολογικούς και νομισματικούς χειρισμούς). Στην πραγματικότητα, η μεταπολεμική ευημερία κράτησε σχεδόν τριάντα χρόνια.

Παρόλα αυτά, η βαθύτερη κρίση του καπιταλισμού στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης, ξεπεράστηκε προσωρινά. Σ’ αυτό συνηγόρησαν οι μαζικές ήττες της παγκόσμιας εργατικής τάξης, η άνοδος τον Ναζισμού και τον φασισμού, η άνοδος του σταλινισμού, και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Αυτό ακολουθήθηκε από την αναδιοργάνωση τον παγκόσμιου ιμπεριαλισμού (όπου οι ΗΠΑ έγιναν κυρίαρχη δύναμη), τις εκτεταμένες στρατιωτικές δαπάνες (στα πυρηνικά όπλα), την ανάπτυξη παγκόσμια εξαπλωμένων ημι-μονοπωλίων, και την εντατική χρήση τον «φθηνού» πετρελαίου και άλλων φυσικών πόρων (χωρίς αντίτιμο, ούτε μέριμνα για την αντικατάστασή τους). Αυτές οι δυνάμεις συνετέλεσαν στη διαμόρφωση μιας «νέας ευημερίας» που κράτησε μέχρι τις αρχές του 1970, όταν τελικά ξέμειναν από ατμό.

Τα κέρδη προέρχονταν από την υπεραξία, που δεν είναι τίποτε άλλο από τον απλήρωτο μόχθο των εργατών. (Αυτό λέει ο Μαρξ, και συμφωνώ). Η παραπέρα εξάπλωση της καπιταλιστικής παραγωγής σημαίνει πως θα υπάρχουν ακόμη περισσότερες μηχανές και πρώτες ύλες προς χρήση, έτσι ώστε η εργατική δύναμη να γίνει μικρότερη ποσοτικά από αυτό πού οι καπιταλιστές πληρώνουν για την παραγωγή (δηλαδή μπορεί ο αριθμός των εργατών να αυξηθεί, αλλά και πάλι θα είναι σχετικά μικρός σε σχέση με την ακόμη μεγαλύτερη αύξηση τον μη-ανθρώπινου κόστους παραγωγής). Αυτό προκαλεί μια σχετική μείωση της συνολικής εργασίας πού χρειάζεται για την παραγωγή των αγαθών (και η οποία καθορίζει την ανταλλακτική τους αξία).’Έτσι υπάρχει σχετικά λιγότερη απλήρωτη εργασία (υπεραξία) πού υφαρπάζεται από τους εργάτες. Το ποσοστό κέρδους μικραίνει για τούς περισσότερους καπιταλιστές. Υπάρχει λοιπόν μια σειρά αντίρροπων δυνάμεων πού περιορίζουν αυτή την πτώση τον κέρδους, όπως την περιγράφει ο Μαρξ. Συνεχίζει όμως να υπάρχει μια μακρόχρονη τάση για μείωση τον ποσοστού κέρδους.

Αυτή η βασική τάση βρήκε την έκφρασή της γύρω στα 1900, στην αρχή της «εποχής της καπιταλιστικής πτώσης» . Αργότερα, γύρω στο 1970, επαναβεβαιώθηκε παρά την προφανή μεταπολεμική ευημερία. Βασικό σύμπτωμα (αλλά και γενεσιουργός αιτία) υπήρξε η επέκταση των γιγάντιων εταιρειών: μονοπώλια, ημι-μονοπώλια και ολιγοπώλια. Άλλο σύμπτωμα ήταν η έλλειψη κονδυλίων προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αύξηση της θερμοκρασίας τον πλανήτη. Γενικότερα υπήρξε στασιμότητα, ανεργία, περίοδοι φτώχειας, αλλά και περιοχές φτώχειας ακόμη και στις πλούσιες χώρες, εκτεταμένη ανισότητα, άνιση ανάπτυξη των φτωχών κρατών, ενώ αυξήθηκαν οι πόλεμοι και οι διεθνείς συρράξεις, η αύξηση των επενδύσεων (σε χρήμα και σε πιστώσεις, και όχι με όρους πραγματικής παραγωγής), και συνεχείς επιθέσεις των καπιταλιστών, προκειμένου να πληγούν τα συνδικάτα και το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης. Απόδειξη είναι πως η γενικότερη οικονομία θα συνεχίσει να καταρρέει, με ελεγχόμενες περιόδους άνθησης και ύφεσης, και ακόμη χειρότερες κρίσεις στο μέλλον -πιθανότατα μια ύφεση χειρότερη και από εκείνη της δεκαετίας τον 1930.

Πέρα όμως από αυτές τις εγγενείς καταστροφές –πυρηνικός πόλεμος, αύξηση θερμοκρασίας τον πλανήτη, οικονομικές κρίσεις- υπάρχουν και άλλα κακά σε αυτό το σύστημα. Ο καπιταλισμός υποστηρίζει (και υποστηρίζεται από) ένα ολόκληρο δίκτυο καταπίεσης πού περιλαμβάνει το ρατσισμό,το σεξισμό, τον ετεροσεξισμό, την εθνική καταπίεση , τη θρησκευτική μισαλλοδοξία, κλπ. Παραμένει λοιπόν ένας δύσμορφος πολιτισμός, πού συντρίβει το ανθρώπινο πνεύμα και διαστρεβλώνει τις δυνατότητες του ανθρώπου, προκαλώντας θλίψη και πόνο σε όλους τούς τομείς της ζωής.

Η ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ

Έτσι, το όραμα ενός καινούριου κόσμου είναι όχι μόνο δυνατό, αλλά και απαραίτητο, στο βαθμό πού επιλέγουμε να αποφύγουμε τις μιλιταριστικές, οικονομικές καταστροφές, και τη συνεχιζόμενη δυστυχία πού προκαλεί ο καπιταλισμός στο σύνολό τον. Αυτό εννοούσε η Ρόζα Λούξεμπονργκ όταν έλεγε πως οι εναλλακτικές είναι: «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» συγκεφαλαιώνοντας κάποια από τα λεγόμενα των Μαρξ και Ένγκελς. Στο ίδιο κλίμα, ο Μάρεϊ Μπούκτσιν εστιάζοντας στην οικολογική κατάσταση αναβάθμισε το ρητό λέγοντας: «αναρχισμός ή όλεθρος» .

Αυτό βέβαια δεν κάνει τον σοσιαλισμό (αναρχισμό, ελευθεριακό κομμουνισμό) αναπόφευκτο. Αντίθετα, μας δείχνει ότι ο καπιταλισμός έχει μια δυναμική πού οδηγεί σε χειρότερες και μεγαλύτερες ακόμα κρίσεις και καταστροφές. Ο καπιταλισμός σαν οικονομικό σύστημα είναι εξαιρετικά προβληματικό και παράλογο. Είναι μάλλον απίθανο (για να μην πω αδύνατον) να βγει από την παρούσα εκτεταμένη κρίση και να επιστρέψει σε μια περίοδο σταθερότητας και σχετικής ευημερίας. Την τελευταία φορά που έγινε αυτό, από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 μέχρι το 1970-1975, έγινε πληρώνοντας το τίμημα της Μεγάλης Ύφεσης, του Ψυχρού Πολέμου, ενός Παγκόσμιου Πολέμου, των μεταπολεμικών δαπανών για τούς πυρηνικούς εξοπλισμούς, και της μαζικής χρήσης ορυκτών καυσίμων. Για να ανακάμψει λοιπόν, έστω και για κάποιο διάστημα, Θα χρειαστεί κάτι ανάλογο. Είναι όμως απίθανο το σύστημα αυτό να επιζήσει ενός ακόμη Παγκοσμίου Πολέμου ή μιας ακόμη εντατικότερης λεηλασίας τον φυσικού κόσμου.

‘Όμως οι άνθρωποι τον κόσμου -η εργατική τάξη, οι σύμμαχοί της, και όλοι οι καταπιεσμένοι- έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν και να αντικαταστήσουν τον καπιταλισμό με τον ελευθεριακό σοσιαλισμό. Αυτό σημαίνει να κάνουν επανάσταση . Ενώ λοιπόν, όπως είπα και προηγούμενα, υπάρχουν δυνάμεις που οδηγούν στην κατεύθυνση αυτή, τελικά είναι θέμα μιας ηθικής επιλογής, πού θα πρέπει να κάνουν τα μαζικά κινήματα εκατομμυρίων καταπιεσμένων και περιφρονημένων ανθρώπων. Τα δεινά του καπιταλισμού και των κρατικών καταπιεστικών θεσμών πρέπει να απορριφθούν, και στη θέση τούς μπορούν να υλοποιηθούν τα πανάρχαια οράματα ενός καινούριου καλύτερού κόσμου. Αυτό, όμως, δεν εξαρτάται από μηχανιστικές ιστορικές διαδικασίες, αλλά από την ηθική επιλογή και τη δέσμευση .

Εκδόσεις Σοφίτα, Δεκέμβριος 2016 εκτυπώστε ή κατεβάστε σε PDF

Μοιραστείτε το:


Σας ακούμε...

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: